Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

Devanagari script

महिमानं परं काश्यां विचार्य सुविचार्य च । दृष्ट्वा पंचनदं तीर्थं परां मुदमवाप ह

Transliteration

mahimānaṃ paraṃ kāśyāṃ vicārya suvicārya ca | dṛṣṭvā paṃcanadaṃ tīrthaṃ parāṃ mudamavāpa ha

Translation

Nachdem er die höchste Herrlichkeit von Kāśī wohl erwogen hatte und die heilige Tīrtha von Pañcanada erblickte, erlangte er wahrlich die höchste Freude.

Word by Word

• महिमानम्: greatness, glory
• महिमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महिमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘महिमानम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• विचार्य: having reflected
• विचार्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + चर् (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यबन्त-अव्यय (Gerund); ‘विचिन्त्य’ अर्थे

• सुविचार्य: having considered well
• सुविचार्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + विचार्य (कृदन्त)
• Form: ल्यबन्त-अव्यय; ‘सु’ उपसर्गेण विशेषणम् (well-considering)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund)

• पञ्चनदम्: Pañcanada (five-river confluence/name)
• पञ्चनदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्चनद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष-समासः (पञ्चानां नदानाम् समाहार-नाम)

• तीर्थम्: sacred place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘पञ्चनदम्’ इत्यस्य समानाधिकरणम्

• पराम्: great, supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘मुदम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• मुदम्: joy
• मुदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अवाप: obtained, attained
• अवाप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ह: indeed (emphatic)
• ह: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: पादपूरण/निपात-अव्यय (expletive particle)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada tīrtha

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu, having contemplated Kāśī’s supreme greatness, beholds Pañcanada tīrtha and experiences exalted joy; the scene centers on sacred waters, ghats, and a radiant, serene Keśava.

Characters & Entities

• Kāśī
• Pañcanada tīrtha
• Keśava/Upendra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contemplation on a sacred place’s mahātmyā and direct darśana of its tīrthas culminate in inner joy and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pañcanada tīrtha in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the implied practice is tīrtha-darśana (pilgrimage visitation) accompanied by reverent reflection.