Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

भवांतरा वर्जित पुण्यराशिं कृच्छैर्महद्भिर्ह्यवगम् यकाशीम् । प्राप्यापि किं मूढधियोन्यतो वै यियासवो दुर्गतिमुद्यियासवः

Transliteration

bhavāṃtarā varjita puṇyarāśiṃ kṛcchairmahadbhirhyavagam yakāśīm | prāpyāpi kiṃ mūḍhadhiyonyato vai yiyāsavo durgatimudyiyāsavaḥ

Translation

Kāśī ist eine Schatzkammer des Verdienstes, die selbst über viele Leben hinweg nicht aufgegeben wird und nur durch große Mühen erreicht wird. Hat man sie erlangt, warum sollte ein stumpfer Geist anderswohin wollen, als liefe er begierig dem Unheil entgegen?

Word by Word

• भव-अन्तरात्: from other births (from transmigrations)
• भव-अन्तरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भव + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (भवस्य अन्तरम्), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादानार्थे

• वर्जित: deprived of, lacking
• वर्जित: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर्ज् (धातु) → वर्जित (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (पुण्यराशिम्)

• पुण्यराशिम्: a heap of merit
• पुण्यराशिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्य + राशि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पुण्यस्य राशिः), पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कृच्छैः: with hardships, with difficulty
• कृच्छैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकं), तृतीया (3rd), बहुवचन

• महद्भिः: great
• महद्भिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; विशेषणम् (कृच्छैः)

• हि: indeed
• हि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/हेतुवाचक-निपात (emphatic/causal particle)

• अवगम्: attainment/approach
• अवगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अव-गम् (धातु) → अवगम (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘अवगमनम्/प्राप्तिः’ अर्थे

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (Relational/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक

• काशीम्: Kāśī
• काशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) → प्राप्य (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययवत्

• अपि: even
• अपि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपेक्षार्थक (also/even)

• किम्: why?
• किम्: Prashna (Question/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• मूढधियः: those of deluded intellect
• मूढधियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूढ + धि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (येषां धिः मूढा ते), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• अन्यतः: elsewhere, from another place
• अन्यतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/दिशावाचक (from elsewhere)

• वै: indeed
• वै: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-निपात (emphatic)

• यियासवः: wishing to go
• यियासवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: या (धातु) → यियासु (कृदन्त)
• Form: इच्छार्थक-कृदन्त (यियासु), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• दुर्गतिम्: a bad destination, misfortune
• दुर्गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर् + गति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दुष्टा गतिः), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उद्यियासवः: eager to set out/go up
• उद्यियासवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उद्-या (धातु) → उद्यियासु (कृदन्त)
• Form: इच्छार्थक-कृदन्त (उद्यियासु), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa frame commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands at a ghat with travel bundle, hesitating to depart; a wise figure points toward the temple spire, while shadowy figures on a distant road symbolize ‘durgati’.

Characters & Entities

• Kāśī
• Puṇya
• Saṃsāra (bhavāntara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

What is gained through immense merit and struggle should be protected; abandoning Kāśī is portrayed as choosing spiritual decline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, praised as a hard-won refuge across lifetimes.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the emphasis is on perseverance, merit, and steadfastness in sacred geography.