Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

निजभालतलं कलानिधेः कलया नित्यमलंकरोति यः । स तदीश्वरमप्यतापयद्विधुरेको विपरीत एव तु

nijabhālatalaṃ kalānidheḥ kalayā nityamalaṃkaroti yaḥ | sa tadīśvaramapyatāpayadvidhureko viparīta eva tu

Wer stets seine eigene Stirn mit einem Teil des Herrn der kalās, dem Mond, schmückt—eben dieser Mond ließ in wunderlicher Umkehr sogar seinen Herrn in Kummer brennen.

nija-bhāla-talamhis own forehead-surface
nija-bhāla-talam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootnija (प्रातिपदिक) + bhāla (प्रातिपदिक) + tala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः “निजस्य भालस्य तलम्”
kalā-nidheḥof the moon (treasure of digits)
kalā-nidheḥ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक) + nidhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुषः “कलानां निधिः” (moon)
kalayāwith a digit/phase
kalayā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
nityamalways
nityam:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootnityam (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (always)
alaṃkarotiadorns
alaṃkaroti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootalaṃ-√kṛ (धातु)
Formलट् (present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
yaḥwho
yaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-यः (relative pronoun)
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्-सम्बन्धक (correlative)
tad-īśvaramthat Lord (Śiva)
tad-īśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः “तस्य ईश्वरः”
apieven
api:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (निपात)
Formनिपात (even/also)
atāpayattormented/heated
atāpayat:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√tap (धातु)
Formलुङ् (aorist/अद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
vidhuḥthe moon
vidhuḥ:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootvidhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ekaḥalone
ekaḥ:
Karta (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to vidhuḥ)
viparītaḥcontrary/opposite
viparītaḥ:
Karta (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootviparīta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to vidhuḥ)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (निपात)
Formनिपात (emphasis/only)
tubut
tu:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (निपात)
Formनिपात (contrast/“but”)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: Close focus on Śiva’s forehead: the crescent Moon that usually cools and beautifies is shown as strangely ‘heating’ the Lord—an artistic paradox with contrasting cool lunar glow and warm anguish aura.

Ś
Śiva
C
Candra (Vidhu, Kalānidhi)
K
Kāśī

FAQs

The ‘paradox’ underscores the intensity of Kāśī’s pull: even the Moon—Śiva’s ornament—becomes a cause in the narrative of longing, magnifying Kāśī’s greatness.

Kāśī, as the implied object of separation that triggers this cosmic paradox.

None.