Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 46

Devanagari script

किमु निर्वाणपदस्य भद्रपीठं मृदुलं तल्पमथोनुमोक्षलक्ष्म्याः । अथवा मणिकर्णिकास्थली परमानंदसुकंदजन्मभूमिः

Transliteration

kimu nirvāṇapadasya bhadrapīṭhaṃ mṛdulaṃ talpamathonumokṣalakṣmyāḥ | athavā maṇikarṇikāsthalī paramānaṃdasukaṃdajanmabhūmiḥ

Translation

Ist Maṇikarṇikā nicht der glückverheißende Sitz des Zustands des Nirvāṇa, sein sanftes Ruhebett? Oder ist sie vielmehr die Geburtsstätte des Glücks der Befreiung (mokṣa), der Quellgrund höchster Ānanda und wahrer Wonne?

Word by Word

• किम्: what?
• किम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक

• उ: indeed/then
• उ: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: उ (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/interrogative particle)

• निर्वाणपदस्य: of the state/abode of nirvāṇa
• निर्वाणपदस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण+पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुषः (निर्वाणस्य पदम्)

• भद्रपीठम्: auspicious seat/pedestal
• भद्रपीठम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भद्र+पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (भद्रं पीठम्)

• मृदुलम्: soft, gentle
• मृदुलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृदुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तल्पम्: bed, couch
• तल्पम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तल्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अथो: or else/then
• अथो: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ + उ (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/विकल्पसूचक (or/then)

• अनुमोक्षलक्ष्म्याः: of the fortune/glory of (final) release
• अनुमोक्षलक्ष्म्याः: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अनुमोक्ष+लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (अनुमोक्षस्य लक्ष्मीः)

• अथवा: or
• अथवा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• मणिकर्णिकास्थली: Maṇikarṇikā ground
• मणिकर्णिकास्थली: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्णिका+स्थली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• परमानन्दसुकन्दजन्मभूमिः: birthplace of the fragrant essence of supreme bliss
• परमानन्दसुकन्दजन्मभूमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम+आनन्द+सुकन्द+जन्म+भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (परमस्य आनन्दस्य सुकन्दः—तस्य जन्मभूमिः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa narration, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Muni (unnamed)

Visual Art Cues

Scene: Maṇikarṇikā envisioned as a soft, auspicious seat/bed of nirvāṇa—an allegorical landscape where liberation is personified as Lakṣmī arising amid serene radiance.

Characters & Entities

• Maṇikarṇikā
• Nirvāṇa
• Mokṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is presented not only as a distant ideal but as a living presence in Kāśī—especially at Maṇikarṇikā, described as the seat and source of mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā-sthalī in Kāśī, praised as the ‘seat of nirvāṇa’ and origin of liberation’s grace.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated; the verse exalts the inherent salvific greatness of the kṣetra.