Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 91

Devanagari script

भूमिशय्याव्रते देया शय्या श्लक्ष्णा सतूलिका । फलत्यागे फलं देयं रसत्यागे च तद्रसम्

Transliteration

bhūmiśayyāvrate deyā śayyā ślakṣṇā satūlikā | phalatyāge phalaṃ deyaṃ rasatyāge ca tadrasam

Translation

Wer das Gelübde auf sich nimmt, auf dem Boden zu schlafen, soll als Gabe ein glattes Bett mit Unterlage und Polster spenden. Wer auf Früchte verzichtet, soll Früchte geben; und wer auf Säfte verzichtet, soll eben diese Säfte darreichen.

Word by Word

• भूमिशय्याव्रते: in the vow of sleeping on the ground
• भूमिशय्याव्रते: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भूमि-शय्या-व्रत (प्रातिपदिक; भूमि + शय्या + व्रत)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘भूमौ शय्या यस्मिन् तत् व्रतम्’ (vow of sleeping on the ground)

• देया: should be given
• देया: विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: देय (कृदन्त-प्रातिपदिक; दा धातोः यत्/अनीयर्-अर्थे)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (to be given)

• शय्या: a bed
• शय्या: कर्ता (of implied ‘भवति/अस्ति’) / विधेय-विषय
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• श्लक्ष्णा: smooth/soft
• श्लक्ष्णा: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: श्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (of शय्या)

• सतूलिका: with a cushion/pillow
• सतूलिका: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स-तूलिका (प्रातिपदिक; स + तूलिका)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘तूलिकया सह’ (with a cushion/pillow)

• फलत्यागे: in (the observance of) giving up fruit
• फलत्यागे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: फल-त्याग (प्रातिपदिक; फल + त्याग)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘फलस्य त्यागः’ (renunciation of fruit)

• फलम्: fruit
• फलम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र कर्मरूपेण (to be given)

• देयम्: should be given
• देयम्: विधेय
• Type: Adjective
• Root: देय (कृदन्त-प्रातिपदिक; दा धातोः)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (to be given)

• रसत्यागे: in giving up juices/flavors
• रसत्यागे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: रस-त्याग (प्रातिपदिक; रस + त्याग)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘रसस्य त्यागः’

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• तद्रसम्: that (same) juice/essence
• तद्रसम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तद्-रस (प्रातिपदिक; तद् सर्वनाम + रस)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘तस्य रसः’ (that juice)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vratin sleeping on a simple mat on the floor while servants carry a fine bed and bedding to be donated; baskets of fruits and jars of juice are handed to pilgrims/poor near a ghat rest-house.

Characters & Entities

• Vrata
• Bhūmiśayyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True austerity is compassionate: what you give up for yourself, you provide for others as dāna.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Kāśī Khaṇḍa’s vrata-dharma instruction; it does not name a particular tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

If observing ground-sleeping, donate a bed with bedding; if renouncing fruits/juices, donate fruits/juices respectively.