Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 10

Devanagari script

प्रविश्य क्षेत्रमेतत्स ईशानो जटिलस्तदा । लसत्त्रिशूलविमलरश्मिजालसमाकुलः

Transliteration

praviśya kṣetrametatsa īśāno jaṭilastadā | lasattriśūlavimalaraśmijālasamākulaḥ

Translation

Da trat der Herr Īśāna, mit verfilzten Haarlocken (jatā), in dieses heilige Gebiet ein, strahlend und umgeben von einem Netz reiner Lichtstrahlen, die von seinem glänzenden Dreizack (triśūla) aufblitzten.

Word by Word

• प्रविश्य: having entered
• प्रविश्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र+विश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययभावे), तुमुन्-न; ‘प्रविश्य’ = absolutive/gerund, क्रियाविशेषण

• क्षेत्रम्: the sacred field/place
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• ईशानः: Īśāna (Śiva)
• ईशानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जटिलः: matted-haired
• जटिलः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जटिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• लसत्: shining
• लसत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लस् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (वर्तमानकाले), समासाङ्ग (पूर्वपद)

• त्रिशूल: trident
• त्रिशूल: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: त्रिशूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक, समासाङ्ग (मध्यपद)

• विमल: pure, spotless
• विमल: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमल (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण-प्रातिपदिक, समासाङ्ग (मध्यपद)

• रश्मि: ray
• रश्मि: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: रश्मि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक, समासाङ्ग (मध्यपद)

• जाल: net, mass
• जाल: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: जाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक, समासाङ्ग (मध्यपद)

• समाकुलः: filled/covered (with a net of pure rays from the shining trident)
• समाकुलः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समाकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: लसत्-त्रिशूल-विमल-रश्मि-जाल-समाकुल (तत्पुरुष; ‘...जालेन समाकुलः’)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva as Īśāna, matted-haired, strides into the luminous Kāśī-kṣetra; his triśūla emits clean, white rays forming a radiant net around him, bathing the surroundings in sanctifying light.

Characters & Entities

• Īśāna (Śiva)
• Triśūla
• Kāśī-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sanctity is grounded in Śiva’s own presence—his entry and radiance mark the kṣetra as divinely established and protective.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra (Vārāṇasī), presented as the region personally entered and claimed by Īśāna (Śiva).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is narrative, describing Śiva’s manifestation and arrival in the kṣetra.