Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अंतर्वत्न्यथ कालने तत्पत्नी सुषुवे सुतम् । तस्य नाम पिता चक्रे हरिकेश इति द्विज

Transliteration

aṃtarvatnyatha kālane tatpatnī suṣuve sutam | tasya nāma pitā cakre harikeśa iti dvija

Translation

Zu gegebener Zeit, als sie schwanger war, gebar seine Gattin einen Sohn. Da gab der Vater ihm den Namen Harikeśa, o Zweimalgeborener.

Word by Word

• अन्तर्वत्नी: pregnant
• अन्तर्वत्नी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्तर् + वतिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (अन्तः गर्भः यस्याः)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• कालेन: in due course of time
• कालेन: Kala-adhikarana (Temporal/काल)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; काल-निर्देश (after some time/at the proper time)

• तत्पत्नी: his wife
• तत्पत्नी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तस्य पत्नी)

• सुषुवे: gave birth
• सुषुवे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सुतम्: a son
• सुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्य: of him; his
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• नाम: name
• नाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नाम-निर्देशे (as object: 'name')

• पिता: father
• पिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चक्रे: made; gave (a name)
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• हरिकेशः: Harikeśa (name)
• हरिकेशः: Karma (Name-apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि + केश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारय (हरिवत् केशाः यस्य / हरिणः केशाः इव)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-उद्धरणसूचक (quotative: 'thus')

• द्विज: O brāhmaṇa; O twice-born
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन

Speaker

Skanda (narrative voice, addressing a dvija; Kāśīkhaṇḍa context)

Characters & Entities

• Harikeśa
• Pūrṇabhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It depicts the fruition of devotion and vow in the form of progeny, reinforcing faith in Śiva’s grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage belongs to Kāśī’s Nādeśvara-focused māhātmya, though this verse itself narrates the birth.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed here; it records the outcome (birth) and the naming of the child.