Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

अविमुक्ते महाक्षेत्रे क्षेमं त्र्यक्षेण रक्षिते । यत्र क्षीणायुषां साक्षाद्विरूपाक्षोऽस्ति मोक्षदः

avimukte mahākṣetre kṣemaṃ tryakṣeṇa rakṣite | yatra kṣīṇāyuṣāṃ sākṣādvirūpākṣo'sti mokṣadaḥ

In Avimukta, dem großen heiligen Kṣetra, das unter dem Schutz des Dreiäugigen Herrn in Sicherheit bewahrt wird, ist für jene, deren Lebensspanne schwindet, Virūpākṣa (Śiva) leibhaftig gegenwärtig als Spender der Befreiung.

अविमुक्तेin Avimukta (the never-abandoned place)
अविमुक्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक; a- + विमुक्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier)
महाक्षेत्रेin the great sacred field
महाक्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहाक्षेत्र (प्रातिपदिक; महा + क्षेत्र)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः, एकवचनम्
क्षेमम्welfare; safety
क्षेमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्
त्र्यक्षेणby the three-eyed (Śiva)
त्र्यक्षेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्र्यक्ष (प्रातिपदिक; त्रि + अक्ष)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्
रक्षितेbeing protected
रक्षिते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि विशेषणम् (past passive participle)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; सम्बन्धबोधक-अव्ययम् (relative adverb: where)
क्षीणायुषाम्of those whose lifespan is diminished
क्षीणायुषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षीणायु (प्रातिपदिक; क्षीण + आयुस्)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), बहुवचनम्
साक्षात्directly; manifestly
साक्षात्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb: directly, in person)
विरूपाक्षःVirūpākṣa (Śiva)
विरूपाक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविरूपाक्ष (प्रातिपदिक; विरूप + अक्ष)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
मोक्षदःgranting liberation
मोक्षदः:
Karta (Subject-complement/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमोक्षद (प्रातिपदिक; मोक्ष + द)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (giver of liberation)

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Muni (sage)

Scene: A luminous vision of Virūpākṣa/Tryakṣa Śiva abiding in Avimukta, sheltering the mahākṣetra; a frail, aging devotee approaches with folded hands, the atmosphere charged with liberation at the edge of time.

A
Avimukta
K
Kāśī
T
Tryakṣa (Śiva)
V
Virūpākṣa (Śiva)
M
Mokṣa

FAQs

Kāśī (Avimukta) is uniquely safeguarded by Śiva, who grants liberation especially to those nearing death.

Avimukta Kṣetra—Kāśī (Vārāṇasī), celebrated as Śiva’s ever‑abiding field.

No specific rite is prescribed here; the emphasis is on Śiva’s direct presence and the salvific power of residing in/attaining Kāśī.