Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

व्रतोपवासनियमैः परिक्षीणकलेवरः । मध्याह्ने निर्जने तत्र द्रक्ष्यस्येकं तपोधनम्

vratopavāsaniyamaiḥ parikṣīṇakalevaraḥ | madhyāhne nirjane tatra drakṣyasyekaṃ tapodhanam

Durch Gelübde, Fasten und strenge Observanzen am Leib verzehrt, wirst du zur Mittagszeit an jenem einsamen Ort einen einzigen Asketen erblicken—dessen wahrer Reichtum Tapas, die Askese, ist.

व्रतोपवासनियमैःby vows, fasting, and restraints
व्रतोपवासनियमैः:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक) + उपवास (प्रातिपदिक) + नियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः: व्रतं च उपवासश्च नियमाश्च (द्वन्द्व), तृतीया-हेतौ/साधने
परिक्षीणकलेवरःwith a body worn away (emaciated)
परिक्षीणकलेवरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि-क्षी (धातु) + कलेवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) क्षी + क्त = क्षीण, उपसर्गः परि; समासः: परिक्षीणं कलेवरं यस्य (बहुव्रीह्यर्थेऽपि सम्भवः), प्रायः कर्मधारय/तत्पुरुष-रूपेण प्रयोगः
मध्याह्नेat midday
मध्याह्ने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
निर्जनेin a solitary place
निर्जने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनिर्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; स्थानविशेषण
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक
द्रक्ष्यसिyou will see
द्रक्ष्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलृट् (simple future/लृट्), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; धातुः: दृश् (पश्यति)
एकम्one
एकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
तपोधनम्an ascetic rich in austerity
तपोधनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: तपसः धनम् (तपस्वी/महर्षिः)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and Naimiṣāraṇya sages

Scene: A lone ascetic in a quiet, sunlit midday grove/courtyard corner of Kāśī—emaciated from fasting, seated or standing in stillness; the seeker approaches with reverence.

T
Tapodhana (ascetic)

FAQs

Tapas, vrata, and niyama refine the seeker and lead to darśana of realized beings in a holy field.

The verse continues the Kāśī-kṣetra narrative, describing a secluded spot within Kāśī where an ascetic is seen.

Vrata (vows), upavāsa (fasting), and niyama (disciplines) as spiritual practices.