Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

यत्र यत्र ध्रुवः पादं मिनोति पृथिवीतले । धरा तस्य भराक्रांता विनमेत्तत्र तत्र वै

yatra yatra dhruvaḥ pādaṃ minoti pṛthivītale | dharā tasya bharākrāṃtā vinamettatra tatra vai

Wo immer Dhruva seinen Fuß auf die Erdoberfläche setzte, da neigte sich der Boden—vom Gewicht der aus seinem Tapas geborenen Kraft gedrückt—wahrhaftig nieder.

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative-sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)
यत्रwherever
यत्र:
Adhikarana (Locative-sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formपुनरुक्त-देशवाचक-अव्यय (wherever)
ध्रुवःDhruva
ध्रुवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पादम्foot
पादम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मिनोतिsets/places (down)
मिनोति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootमि (धातु; ‘मिनोति’ = मिमीते/मिनोति)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
पृथिवीतलेon the surface of the earth
पृथिवीतले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (पृथिव्याः तलम्)
धराthe earth
धरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
भराक्रान्ताoverwhelmed by (his) weight
भराक्रान्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootभर + आक्रान्त (प्रातिपदिक; √क्रम् धातोः क्त, आ-उपसर्ग)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (भरेण आक्रान्ता) विशेषणम् (धरा)
विनमेत्would bend
विनमेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + नम् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative-sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (there)
तत्रin that very place
तत्र:
Adhikarana (Locative-sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formपुनरुक्त-देशवाचक-अव्यय (in each such place)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (context)

Type: kshetra

Listener: Sages (frame assumed)

Scene: Dhruva steps forward; the ground beneath forms a gentle bowing wave, as if paying homage; dust and light rise like offerings around his feet.

D
Dhruva
P
Pṛthivī (Earth)

FAQs

Sincere austerity and devotion generate a spiritual gravity that humbles even the earth—symbolizing nature’s response to dharma.

The verse belongs to the Kāśīkhaṇḍa’s broader Kāśī glorification; it describes Dhruva’s potency rather than a named tīrtha.

None directly; it underscores the extraordinary fruit of sustained tapas.