Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ततः कुमारः संजज्ञे लोहितांगो महीतलात् । स्नेहसंवर्धितः सोथ धात्र्या धात्रीस्वरूपया

Transliteration

tataḥ kumāraḥ saṃjajñe lohitāṃgo mahītalāt | snehasaṃvardhitaḥ sotha dhātryā dhātrīsvarūpayā

Translation

Daraufhin wurde von der Erdoberfläche ein Knabe namens Lohitāṅga geboren. Dann wurde er liebevoll von einer Amme großgezogen, die die eigene Gestalt Dhātrīs, der Mutter Erde, war.

Word by Word

• ततः: thereupon
• ततः: Kala (Sequence/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तस्मात्-प्रभवम् अव्ययम्; क्रम/कारणवाचक (thereupon/thereafter)

• कुमारः: a boy/son
• कुमारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• संजज्ञे: was born/arose
• संजज्ञे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √जन् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• लोहिताङ्गः: Lohitāṅga (red-limbed one)
• लोहिताङ्गः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोहित + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—बहुव्रीहिः (लोहितानि अङ्गानि यस्य)

• महीतलात्: from the earth’s surface
• महीतलात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मही + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (महेः तलम्)

• स्नेहसंवर्धितः: nurtured with affection
• स्नेहसंवर्धितः: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नेह + सम् + √वृध् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (स्नेहेन संवर्धितः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तर/प्रसङ्गवाचक-अव्ययम् (then/and then)

• धात्र्या: by the nurse/mother
• धात्र्या: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: धात्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• धात्रीस्वरूपया: in the form of a nurse
• धात्रीस्वरूपया: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धात्री + स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (धात्री-स्वरूपा)

Speaker

Śiva-gaṇas (attendants of Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lohitāṅga (presiding figure)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śivaśarman

Visual Art Cues

Scene: From the earth emerges a red-hued divine child, Lohitāṅga; Bhūmi as Dhātrī appears as a gentle nurse, cradling and raising him with affection.

Characters & Entities

• Lohitāṅga
• Dhātrī (Earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine origins are sustained by divine care; sacred beings arise for loka-kalyāṇa (world-welfare) and are nurtured by cosmic powers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to the Kāśī/Avimukta māhātmya stream, explaining a figure associated with a sacred ‘loka’ within this geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.