Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यस्याः स्मरणमात्रेण मुक्तः स्यान्मानवो भुवि । धनुष्कोटिं प्रपश्यंति स्नांति वा कथयंति ये

Transliteration

yasyāḥ smaraṇamātreṇa muktaḥ syānmānavo bhuvi | dhanuṣkoṭiṃ prapaśyaṃti snāṃti vā kathayaṃti ye

Translation

Schon durch bloßes Gedenken an sie, an Dhanuṣkoṭi, kann der Mensch auf Erden Befreiung erlangen. Wer Dhanuṣkoṭi erblickt, dort badet oder von ihrer Herrlichkeit spricht, empfängt gleichermaßen diese Frucht.

Word by Word

• यस्याः: of which/whose (place)
• यस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• स्मरणमात्रेण: by mere remembrance
• स्मरणमात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्मरण + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (स्मरणस्य मात्रम्)

• मुक्तः: liberated/freed
• मुक्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'मानवः' इत्यस्य विशेषणम्

• स्यात्: would be/should become
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मानवः: a human
• मानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• धनुष्कोटिम्: Dhanuṣkoṭi
• धनुष्कोटिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धनुस् + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्रपश्यन्ति: they behold
• प्रपश्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पश्य् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• स्नान्ति: they bathe
• स्नान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)

• कथयन्ति: they speak of/relate
• कथयन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धवाचक-यः/ये (relative pronoun)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhanuṣkoṭi

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: A devotee seated facing the sea remembers Dhanuṣkoṭi with folded hands; beside him, pilgrims bathe at the shore while a storyteller recites the tīrtha-māhātmya to an attentive group.

Characters & Entities

• Dhanuṣkoṭi
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contact with sacred place is multi-layered—remembrance, seeing, bathing, and narration all transmit purifying merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dhanuṣkoṭi, praised as so holy that even its remembrance is liberating.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (visiting/seeing), snāna (bathing), and kathana (recounting its māhātmya).