Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 54

Devanagari script

अंतर्बुद्ध्या समालोक्य प्रभावो वायुजस्य च । श्रुत्वा वेदध्वनिं विप्राः परं हर्षमुपागताः

Transliteration

aṃtarbuddhyā samālokya prabhāvo vāyujasya ca | śrutvā vedadhvaniṃ viprāḥ paraṃ harṣamupāgatāḥ

Translation

Mit innerer Einsicht schauten sie die Hoheit des Sohnes des Vāyu; und als sie den Widerhall vedischer Rezitation vernahmen, wurden die Brahmanen von höchster Freude erfüllt.

Word by Word

• अन्तर्बुद्ध्या: with inner understanding
• अन्तर्बुद्ध्या: Karaṇa (Instrument)
• Type: Noun
• Root: अन्तर् + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (अन्तर्-बुद्धिः = अन्तःकरणबुद्धिः); स्त्रीलिङ्गः; तृतीया एकवचनम् (Instrumental singular)

• समालोक्य: having observed/considered
• समालोक्य: Kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-लोक् (धातु) → समालोक्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund)

• प्रभावः: power/majesty
• प्रभावः: Karma (Object of samālokya)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular)

• वायुजस्य: of the son of Vāyu (Hanumān)
• वायुजस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वायु + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (वायोः जः = वायुजः); पुल्लिङ्गः; षष्ठी एकवचनम् (Genitive singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्ययम् (and)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund)

• वेदध्वनिम्: the sound of the Veda
• वेदध्वनिम्: Karma (Object of śrutvā)
• Type: Noun
• Root: वेद + ध्वनि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (वेदस्य ध्वनिः); पुल्लिङ्गः; द्वितीया एकवचनम् (Accusative singular)

• विप्राः: the Brahmins
• विप्राः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा बहुवचनम् (Nominative plural)

• परम्: supreme/great
• परम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Accusative singular); हर्षम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• हर्षम्: joy/delight
• हर्षम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; द्वितीया एकवचनम् (Accusative singular)

• उपागताः: attained/reached
• उपागताः: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: उप-गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त)
• Form: क्त कृदन्तः; पुल्लिङ्गः प्रथमा बहुवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (having reached/attained)

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Vyāsa-style narration within the Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Satyamandira (Dharmāraṇya)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas stand with folded hands as Vedic chanting fills the air; a radiant figure/symbol of Vāyuja (Hanumān) is sensed—either as a murti, a dhvaja, or an inner vision—while the temple glows with sattvic light.

Characters & Entities

• Vāyuja (Hanumān)
• Vedic sound (vedadhvani)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discernment and Vedic sound reveal divine presence, producing upliftment and joy in the righteous.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, portrayed as resonant with Vedic chanting and the power associated with Vāyuja (Hanumān).

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied śravaṇa (hearing) of Vedic recitation; no explicit vow or donation is stated.