Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 52

ऋक्षचन्द्रार्कविततं तदेव च नभस्तलम् । यथापूर्वमदृष्टं तु तथैव च पुनः कृतम् । नतोऽहं मनसा देवमपूजयं महेश्वरम्

ṛkṣacandrārkavitataṃ tadeva ca nabhastalam | yathāpūrvamadṛṣṭaṃ tu tathaiva ca punaḥ kṛtam | nato'haṃ manasā devamapūjayaṃ maheśvaram

„Derselbe Himmel, ausgebreitet mit Sternen, Mond und Sonne, erschien wieder — genau wie zuvor. Dann verneigte ich mich im Geist und verehrte den Gott, Maheśvara.“

ऋक्षstars/constellations
ऋक्ष:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
चन्द्रmoon
चन्द्र:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
अर्कsun
अर्क:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
विततम्spread with
विततम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-तन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः: ऋक्ष-चन्द्र-अर्क-वितत (तत्पुरुष)
तत्that (same)
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नभस्तलस्य विशेषणम्
एवindeed/same
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
नभस्तलम्the sky-region
नभस्तलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनभस् + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: नभस्-तल (तत्पुरुष)
यथाas
यथा:
Kriya-visheshana (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक
पूर्वम्before, formerly
पूर्वम्:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययप्रयोग)
Formअव्यय; कालवाचक (पूर्वे)
अदृष्टम्unseen
अदृष्टम्:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeAdjective
Rootदृश् (धातु) + नञ् + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त) नञ्-पूर्वक, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधानार्थक/विरोधार्थक
तथाso, thus
तथा:
Kriya-visheshana (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक
एवjust
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक
कृतम्made, restored
कृतम्:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
नतःbowed
नतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
मनसाwith (my) mind
मनसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
देवम्the god
देवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अपূजयम्I worshipped
अपূजयम्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-पूज् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महेश्वरम्Mahēśvara
महेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: महा-ईश्वर (कर्मधारय)

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate narrative context; explicit in Adhyāya 9 opening)

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Listener: The king (nṛpa)

Scene: The sky reappears as before—strewn with stars, with moon and sun—signaling restoration. The devotee then bows mentally and worships Maheśvara in inward devotion.

M
Maheśvara (Śiva)
S
Sun (Arka)
M
Moon (Candra)
S
Stars/Constellations (Ṛkṣa)

FAQs

When the cosmos returns to order, the devotee responds with inner reverence—mānasa-pūjā and surrender to Śiva.

The Revā/Narmadā region broadly; the focus here is on worship of Maheśvara connected to that sacred setting.

Mānasa-pūjā (mental worship) and bowing in devotion to Maheśvara.