Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 60

Devanagari script

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

Transliteration

nāpaśyatpakṣiṇastatra na mṛgānna phalāni ca | sarastato dadarśātha padminīkhaṇḍamaṇḍitam

Translation

Dort sah er weder Vögel noch Hirsche, ja nicht einmal Früchte. Dann erblickte er einen See, geschmückt mit Büscheln von Lotosgewächsen.

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध-निपात (negation)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Perception/दर्शन)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/imperf.), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• पक्षिणः: birds
• पक्षिणः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (कर्म), बहुवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक-क्रियाविशेषण

• न: nor
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध-निपात

• मृगान्: deer; animals
• मृगान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (कर्म), बहुवचनम्

• न: nor
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध-निपात

• फलानि: fruits
• फलानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (कर्म), बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक-निपात

• सरः: a lake
• सरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/अनन्तर-क्रियाविशेषण (then; thereafter)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Perception/दर्शन)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरार्थक-निपात (then/now)

• पद्मिनीखण्डमण्डितम्: adorned with clusters of lotuses
• पद्मिनीखण्डमण्डितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद्मिनी-खण्ड-मण्डित (प्रातिपदिक; पद्मिनी+खण्ड+मण्डित)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (मण्ड्/मण्डित), तत्पुरुषः (पद्मिन्याः खण्डैः मण्डितम्)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: the king

Visual Art Cues

Scene: A barren forest opens to reveal a luminous lake carpeted with lotus clusters; the hunter and his wife stand at the edge in astonishment, reflected in the still water.

Characters & Entities

• lake (saras)
• lotus clusters (padminī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When ordinary means fail, the sacred landscape (tīrtha) appears as providential support and a turning point.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred lake within the Śūlabheda-tīrtha narrative of Revā Khaṇḍa (Narmadā region).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse describes the approach to sacred waters and their auspicious features.