Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 109

Devanagari script

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

Transliteration

cakraturjāgaraṃ rātrau dhyāyanto dharaṇīdharam | tataḥ prabhātasamaye dṛṣṭvā snānotsukaṃ janam

Translation

Sie hielten die ganze Nacht Wache und gedachten des Trägers der Erde. Dann, beim Anbruch des Morgens, sahen sie die Menschen, die begierig waren, im heiligen Wasser zu baden.

Word by Word

• चक्रतुः: the two did
• चक्रतुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन, परस्मैपदम्

• जागरम्: vigil / wakefulness
• जागरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• ध्यायन्तः: meditating
• ध्यायन्तः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि

• धरणीधरम्: the bearer of the earth (Viṣṇu)
• धरणीधरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (धरणीं धरति इति)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• प्रभात-समये: at dawn-time
• प्रभात-समये: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभात (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रभातस्य समये)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• स्नान-उत्सुकम्: eager to bathe
• स्नान-उत्सुकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + उत्सुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (जनम्); तत्पुरुषः (स्नाने उत्सुकः)

• जनम्: people
• जनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva), in dialogue context

Visual Art Cues

Scene: All-night vigil: the couple sits in meditation on Viṣṇu; at first light, crowds with water-pots and towels move toward the river/ghāṭa, creating a pilgrimage procession.

Characters & Entities

• Dharaṇīdhara
• Cakratīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vigil (jāgaraṇa) with sustained remembrance of the Divine prepares the mind for purifying tīrtha-rites at dawn.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to the Cakratīrtha context within the Revā-khaṇḍa (sacred zone connected with the Revā/Narmadā region).

What ritualistic prescription is mentioned?

Keeping night vigil and proceeding at dawn for tīrtha-snān (ritual bathing).