Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43

विश्रम्य च पुनर्गच्छेद्भाराक्रान्तो महीपतिः । सचैलं कुरुते स्नानं मुक्त्वास्थीनि पदे पदे

viśramya ca punargacchedbhārākrānto mahīpatiḥ | sacailaṃ kurute snānaṃ muktvāsthīni pade pade

Nachdem er geruht hatte, ging der König, vom Gewicht von Mühsal und Askese bedrückt, wieder weiter. Noch in seinen Gewändern vollzog er das rituelle Bad, und Schritt um Schritt ließ er Gebeine zurück.

विश्रम्यhaving rested
विश्रम्य:
Purvakala (Prior action)
TypeVerb
Rootवि-श्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (adverb)
गच्छेत्would go/then goes
गच्छेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; छन्दसि/कथनप्रवाहे विधिलिङ्-प्रयोगः
भाराक्रान्तःoverburdened by the load
भाराक्रान्तः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootभार + आक्रान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—भारेण आक्रान्तः
महीपतिःthe king
महीपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सचैलम्with clothes on (not removing garments)
सचैलम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस + चैल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययरूपेण क्रियाविशेषणम्
कुरुतेdoes/performs
कुरुते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मुक्त्वाhaving released/dropped
मुक्त्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
अस्थीनिbones
अस्थीनि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
पदेat (each) step/place
पदे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; पुनरुक्त्या ‘पदे पदे’
पदेat every step
पदे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (distributive)

Narrator (contextual Purāṇic narration within Revā Khaṇḍa)

Tirtha: Revā/Narmadā (goal implied)

Type: river

Scene: The king, exhausted, pauses at small water sources to bathe without removing garments; he continues walking, occasionally letting small portions of bone-remains fall/are placed reverently along the path.

C
Citrasena
N
Narmadā (implied by section context)

FAQs

Pilgrimage is portrayed as tapas—endurance, purity, and steadfast movement toward a sacred goal even amid bodily hardship.

The verse sits within the Revā Khaṇḍa pilgrimage setting leading toward the Narmadā-region tīrthas (the Śūlabheda route is developed in the surrounding verses).

Snāna (ritual bathing), explicitly performed even while clothed (sa-caila-snānā).