Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यत्रादिदेवो भगवान्वासुदेवस्त्रिविक्रमः । स्वयं तिष्ठति लोकात्मा सर्वेषां हितकाम्यया

Transliteration

yatrādidevo bhagavānvāsudevastrivikramaḥ | svayaṃ tiṣṭhati lokātmā sarveṣāṃ hitakāmyayā

Translation

Dort weilt in eigener Person der Urgott — Bhagavān Vāsudeva, Trivikrama — die Seele der Welten, aus dem Wunsch nach dem Wohl aller Wesen.

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-सम्बन्धबोधक (relative adverb: 'where')

• आदि-देवः: the primordial god
• आदि-देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'आदौ देवः' इति षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वासुदेवः: Vāsudeva
• वासुदेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पूर्वपद-सम्बोधनात्मक-नाम

• त्रिविक्रमः: Trivikrama
• त्रिविक्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'त्रीणि विक्रमाणि यस्य' इत्यर्थे बहुव्रीहिवत् प्रसिद्धिः, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समासप्रयोगः (नाम)

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: Kriya-vishesana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मनः/स्वतः (adverb: 'personally')

• तिष्ठति: stands/abides
• तिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लोक-आत्मा: the soul of the world
• लोक-आत्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'लोकस्य आत्मा' इति षष्ठी-तत्पुरुष

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; 'of all'

• हित-काम्यया: with the desire for the welfare (of all)
• हित-काम्यया: Karana/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक) + काम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; 'हितस्य काम्या' इति षष्ठी-तत्पुरुष; हेतु/प्रयोजनार्थे तृतीया

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (to a king, mahārāja)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śālagrāma-tīrtha (Vāsudeva/Trivikrama-sannidhi)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja

Visual Art Cues

Scene: At the riverbank shrine, Vāsudeva as Trivikrama is envisioned as personally present—cosmic yet compassionate—radiating protection over pilgrims and all beings.

Characters & Entities

• Vāsudeva
• Trivikrama
• Ādideva
• Śālagrāma (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord’s presence at a tīrtha is portrayed as compassionate immanence—divinity remains accessible for the good of all.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śālagrāma tīrtha, where Vāsudeva-Trivikrama is said to abide directly.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; it establishes the theological reason for the site’s sanctity—Vishnu’s abiding presence.