Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

Devanagari script

श्रीमहेश उवाच । दुर्लभः प्राणिनां तात यो वरः प्रार्थितोऽनघ । देवदेवस्य वाहनं द्विजेन्द्रत्वं सुदुर्लभम्

Transliteration

śrīmaheśa uvāca | durlabhaḥ prāṇināṃ tāta yo varaḥ prārthito'nagha | devadevasya vāhanaṃ dvijendratvaṃ sudurlabham

Translation

Śrī Maheśa sprach: Mein Kind, o Makelloser, die Gabe, um die du bittest, ist für verkörperte Wesen selten. Das Reittier des Gottes der Götter zu sein und den Rang des „Ersten unter den Zweimalgeborenen“ zu erlangen, ist überaus schwer zu erlangen.

Word by Word

• श्रीमहेशः: Śrī Maheśa
• श्रीमहेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + महेश (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् महेशः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• दुर्लभः: hard to obtain
• दुर्लभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (genitive plural)

• तात: O dear one/son
• तात: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• यः: which/that
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• वरः: boon
• वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रार्थितः: requested
• प्रार्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + √अर्थ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘requested’

• अनघ: O sinless one
• अनघ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (देवानां देवः)

• वाहनम्: vehicle/mount
• वाहनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• द्विजेन्द्रत्वम्: kingship among birds
• द्विजेन्द्रत्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + इन्द्र + त्व (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजानाम् इन्द्रः; तस्य भावः -त्व)

• सुदुर्लभम्: very hard to obtain
• सुदुर्लभम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अतिशयार्थे ‘सु-’)

Speaker

Śrī Maheśa (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Garuḍa

Visual Art Cues

Scene: Śrī Maheśa responds with gravity: the requested boon is rare for embodied beings; to be the mount of Devadeva and to be ‘dvijendra’ is exceedingly difficult—Śiva’s face shows compassionate seriousness.

Characters & Entities

• Śiva
• Garuḍa (addressed)
• Devadeva (epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Some attainments are portrayed as cosmically rare; humility and realism accompany the pursuit of exalted spiritual roles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse; the Revā Khaṇḍa context links the narrative to the sanctity of the Narmadā region overall.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is given; the verse functions as theological commentary on rarity and divine appointment.