Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

क्रोशप्रमाणं तत्क्षेत्रं प्रासादशतसंकुलम् । अचिरेणैव कालेन तपोबलसमन्वितः । विचिन्त्य विश्वकर्माणं चकार भृगुसत्तमः

Transliteration

krośapramāṇaṃ tatkṣetraṃ prāsādaśatasaṃkulam | acireṇaiva kālena tapobalasamanvitaḥ | vicintya viśvakarmāṇaṃ cakāra bhṛgusattamaḥ

Translation

Jenes heilige Feld maß einen Krośa und war von Hunderten von Tempeln erfüllt. In kurzer Zeit, mit der Kraft des Tapas begabt, rief der erhabene Weise Bhṛgu Viśvakarman an und ließ es, nach reifem Sinnen, errichten.

Word by Word

• क्रोशप्रमाणम्: measuring a krośa (in extent)
• क्रोशप्रमाणम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्रोश-प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘क्षेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘क्रोशः प्रमाणम् यस्य’

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘क्षेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• क्षेत्रम्: the sacred field/region
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रासादशतसंकुलम्: crowded with a hundred palaces
• प्रासादशतसंकुलम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रासाद-शत-संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘क्षेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘प्रासादशतेन संकुलम्’

• अचिरेण: in a short (time)
• अचिरेण: Karana (Instrument/means; time-measure)
• Type: Noun
• Root: अचिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; कालवाचक-तृतीया (in a short time)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic)

• कालेन: with time / in time
• कालेन: Karana (Time-measure)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कालवाचक-तृतीया

• तपोबलसमन्वितः: endowed with ascetic power
• तपोबलसमन्वितः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तपस्-बल-समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘भृगुसत्तमः’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘तपसा बलेन च समन्वितः’

• विचिन्त्य: having considered
• विचिन्त्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वि-चिन्त् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive); ‘having reflected/considered’

• विश्वकर्माणम्: Viśvakarman
• विश्वकर्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• चकार: made/did
• चकार: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• भृगुसत्तमः: the best of the Bhṛgus
• भृगुसत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृगु-सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘भृगूणां सत्तमः’

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhṛgukaccha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sage Bhṛgu, radiant from austerity, meditates and invokes Viśvakarman; in response, a sacred town rises quickly—hundreds of temple spires within a krośa-wide mandala-like kṣetra near the river.

Characters & Entities

• Bhṛgu
• Viśvakarman
• Kośa/Krośa (measure)
• Prāsāda (temples)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas (austerity) is presented as a creative spiritual force capable of manifesting sacred infrastructure for the welfare of pilgrims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Bhṛgukaccha-associated kṣetra on the Revā’s northern bank, envisioned as a temple-filled sacred precinct.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it highlights invoking Viśvakarman and the role of tapas in establishing sacred space.