Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 55

Devanagari script

उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्

Transliteration

upoṣya rajanīṃ tāṃ tu sampūjya tripurāntakam | rājanniṣkalmaṣā yānti śvobhūte śāśvataṃ padam

Translation

Doch nachdem sie jene Nacht gefastet und Tripurāntaka gebührend verehrt haben, o König, werden sie makellos; und wenn der nächste Tag anbricht, erlangen sie die ewige Wohnstatt.

Word by Word

• उपोष्य: having fasted
• उपोष्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उप + वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); उपवासं कृत्वा इत्यर्थः

• रजनीम्: the night
• रजनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रजनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (रजनीम्)

• तु: but/indeed
• तु: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषबोधक-अव्यय (particle)

• सम्पूज्य: having duly worshipped
• सम्पूज्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); पूर्वकालिकक्रिया

• त्रिपुरान्तकम्: Tripurāntaka (Śiva, destroyer of Tripura)
• त्रिपुरान्तकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुरान्तक (प्रातिपदिक; त्रिपुर + अन्तक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (त्रिपुरस्य अन्तकः)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• निष्कल्मषाः: free from sin/impurity
• निष्कल्मषाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निष्कल्मष (प्रातिपदिक; निः + कल्मष)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (कल्मषं नास्ति येषाम्)

• यान्ति: go/attain
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• श्वः: tomorrow
• श्वः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्वः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• भूते: when it has become (i.e., when tomorrow comes)
• भूते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) → भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (अहनि/काले)

• शाश्वतम्: eternal
• शाश्वतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (पदम्)

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Daśāśvamedha (contextual)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at a river ghat through the night, lamps flickering; a Śiva-liṅga shrine where Tripurāntaka is worshipped; dawn breaks (‘śvobhūte’) as a radiant purity aura surrounds the devotees.

Characters & Entities

• Tripurāntaka (Śiva)
• Daśāśvamedha-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity (fasting) joined with devotion to Śiva is presented as a potent purifier leading toward the imperishable goal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Daśāśvamedha-tīrtha, where this fast-and-worship observance is praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

Fasting through the night (upavāsa) and performing complete worship of Tripurāntaka (Śiva).