Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

मार्कण्डेय उवाच । इदमाश्चर्यभूतं हि गौर्या पृष्टस्त्रियम्बकः । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते निपुणाय वै

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | idamāścaryabhūtaṃ hi gauryā pṛṣṭastriyambakaḥ | tatte'haṃ sampravakṣyāmi pṛcchate nipuṇāya vai

Translation

Mārkaṇḍeya sprach: „Wahrlich, diese wundersame Sache wurde einst von Gaurī an Tryambaka (Śiva) erfragt. Nun werde ich sie dir vollständig darlegen, da du mit Einsicht fragst.“

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• आश्चर्यभूतम्: wonderful
• आश्चर्यभूतम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (आश्चर्यं भूतम् = wonderful)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: emphasis/indeed)

• गौर्या: by Gaurī (Pārvatī)
• गौर्या: Kartr̥ (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• पृष्टः: asked (having been asked)
• पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्रियम्बकः: Tryambaka (Śiva)
• त्रियम्बकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + अम्बक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (त्रीणि अम्बकानि यस्य)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी-रूप, एकवचन; अत्र चतुर्थी (to you)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सम्प्रवक्ष्यामि: will explain fully
• सम्प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद

• पृच्छते: to (one who) asks
• पृच्छते: Sambandha (Relative/qualifying verb)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; ‘पृच्छते’ = (to one who) asks

• निपुणाय: to the skillful one
• निपुणाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: निपुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पृच्छते)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle: indeed/emphasis)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya begins: this wondrous topic was once asked by Gaurī to Tryambaka; he will now explain it to the discerning questioner.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Gaurī
• Tryambaka (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic truths are often grounded in divine dialogues; sincere inquiry qualifies one to receive deeper teaching.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The explanation being introduced concerns the Daśāśvamedhika Tīrtha and its extraordinary merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it introduces an authoritative backstory (Gaurī–Śiva dialogue) to justify the tīrtha’s fruit.