Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

प्रारब्धं मङ्गलं तत्र भीष्मकेण युधिष्ठिर । दिक्षु देशान्तरेष्वेव ये वसन्ति स्वगोत्रजाः

Transliteration

prārabdhaṃ maṅgalaṃ tatra bhīṣmakeṇa yudhiṣṭhira | dikṣu deśāntareṣveva ye vasanti svagotrajāḥ

Translation

O Yudhiṣṭhira, dort begann Bhīṣmaka die glückverheißenden Hochzeitsriten und (ließ rufen) die Angehörigen seines eigenen Geschlechts, die in den Himmelsrichtungen, in fernen Ländern wohnten.

Word by Word

• प्रारब्धम्: begun
• प्रारब्धम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-आरभ् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अत्र ‘मङ्गलम्’ इत्यस्य विशेषणम् (begun/commenced)

• मङ्गलम्: auspicious rite/ceremony
• मङ्गलम्: Karma/Karta (Subject of passive-like statement/प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: मङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative setting/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (locative adverb)

• भीष्मकेण: by Bhīṣmaka
• भीष्मकेण: Karta (Agent expressed in instr./कर्ता-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: भीष्मक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्

• युधिष्ठिर: O Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचनम्

• दिक्षु: in the directions
• दिक्षु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचनम्

• देशान्तरेषु: in other lands/regions
• देशान्तरेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (in other regions)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/निपात-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphatic particle)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• वसन्ति: live/dwell
• वसन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्

• स्वगोत्रजाः: kinsmen of the same clan
• स्वगोत्रजाः: Karta (Appositional subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + गोत्र (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (born of one’s own clan)

Speaker

Narrator (addressing Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: कुण्डिन-क्षेत्र

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: युधिष्ठिर

Visual Art Cues

Scene: कुण्डिन में विवाह-मण्डप की तैयारी, ध्वज-पताका, कलश-स्थापन, दूतों का दिशाओं में प्रस्थान, दूर-दूर से कुलजनों का आगमन

Characters & Entities

• Bhīṣmaka
• Yudhiṣṭhira

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Auspicious rites are to be begun properly and with communal participation; dharma is upheld through orderly, sanctified social acts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is singled out in this verse; it continues within the Revā Khaṇḍa’s sacred regional narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

It mentions the commencement of maṅgala (auspicious ceremonial rites), implying wedding preparations and summoning relatives of the same gotra.