Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

Devanagari script

अहल्येश्वरनामानं स्वगृहे चागमत्पुनः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

Transliteration

ahalyeśvaranāmānaṃ svagṛhe cāgamatpunaḥ | tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayetparameśvaram

Translation

kehrte sie in ihr Haus zurück und gab (der Gottheit) den Namen „Ahalyeśvara“. Wer an jenem Tīrtha badet und Parameśvara verehrt,

Word by Word

• अहल्येश्वरनामानम्: (one) named ‘Ahalyeśvara’
• अहल्येश्वरनामानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अहल्या + ईश्वर + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; बहुव्रीहिः—‘अहल्येश्वर’ इति नाम यस्य (one whose name is Ahalyeśvara)

• स्वगृहे: in (his/her) own house
• स्वगृहे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्; तत्पुरुषः (स्वस्य गृहः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• अगमत्: went
• अगमत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• पुनः: again
• पुनः: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरर्थक-क्रियाविशेषणम् (again)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb: there)

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (indeed/but)

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriyā (Gerund/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: स्ना-धातोः क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम्; ‘having bathed’

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• परमेश्वरम्: the Supreme Lord
• परमेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; कर्मधारयः (परमः ईश्वरः)

Speaker

Deductive: Purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa (likely Sūta/Lomaharṣaṇa conveying the Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ahalyeśvara-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Ahalyā names the installed deity ‘Ahalyeśvara’; pilgrims bathe at the river and proceed to worship Parameśvara at the shrine.

Characters & Entities

• Ahalyeśvara
• Parameśvara (Śiva)
• Tīrtha
• Snāna
• Pūjā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places become living through worship; snāna and pūjā offered to Śiva at a tīrtha are upheld as direct means to merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ahalyeśvara at the Ahalyā-tīrtha (Revā/Narmadā-bank context).

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-snānā (holy bath) followed by Śiva-pūjā (worship of Parameśvara).