Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

कदलीसारनिःसारे मृगतृष्णेव चञ्चले । स्थावरे जङ्गमे सर्वे भूतग्रामे चतुर्विधे

kadalīsāraniḥsāre mṛgatṛṣṇeva cañcale | sthāvare jaṅgame sarve bhūtagrāme caturvidhe

In dieser Schar der Wesen, vierfach der Art nach, ob unbeweglich oder beweglich, ist alles flüchtig wie eine Fata Morgana und wesenlos wie das Mark des Bananenstamms.

कदलीसारनिःसारेin (what is) as hollow as banana-pith
कदलीसारनिःसारे:
Adhikarana (Location/Condition/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकदली + सार + निःसार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कदलीसारस्य निःसारः = as insubstantial as banana-pith)
मृगतृष्णाa mirage
मृगतृष्णा:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootमृग + तृष्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मृगस्य तृष्णा = mirage)
इवlike
इव:
Upamana (Simile marker/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (like/as)
चञ्चलेin the fickle (world/state)
चञ्चले:
Adhikarana (Location/Condition/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootचञ्चल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (संसारे/लोके अध्याहृते)
स्थावरेamong immobile beings
स्थावरे:
Adhikarana (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्वन्द्व-समुच्चयस्य एकदेशः (स्थावरे जङ्गमे)
जङ्गमेamong mobile beings
जङ्गमे:
Adhikarana (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजङ्गम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (स्थावरे जङ्गमे) समुच्चयः
सर्वेall
सर्वे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (भूताः/प्राणिनः अध्याहृताः)
भूतग्रामेin the multitude of beings
भूतग्रामे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूत + ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानां ग्रामः = collection of beings)
चतुर्विधेfourfold
चतुर्विधे:
Adhikarana (Qualifier in locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootचतुर् + विध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (चतुर्णां विधीनां समाहारः/चारः प्रकारः) विशेषणम् (भूतग्रामे)

Śrī Mārkaṇḍeya (contextual continuation)

Tirtha: Revā (Narmadā) teaching-context for vairāgya

Type: river

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Allegorical nature imagery: a shimmering desert mirage and a split banana trunk showing hollow pith, juxtaposed with diverse beings (plants, animals, humans) to illustrate universal insubstantiality.

B
Bhūtagrāma
S
Sthāvara
J
Jaṅgama

FAQs

Recognizing the insubstantial and illusory nature of worldly existence nurtures detachment and turns the mind toward dharma and liberation.

Not named in the verse; within Revā-khaṇḍa it frames why the Narmadā tīrthas are sought as a corrective to worldly instability.

No explicit ritual; it functions as a contemplative instruction supporting tapas, vrata, and tīrtha-yātrā.