Mantra 16

Rishi: Traditional attribution: ritual lineage of the Vājasaneyins (often left unspecified for prose-linked Soma formulas).

Devata: Sūrya/Vena; and secondarily the graha-deity as ‘Markā’.

Chandas: Triṣṭubh (core verse), with a Yajus-style prose tag (upayāma clause).

Samhita Patha (Devanagari)

अ॒यं वे॒नश्चो॑दय॒त्पृश्नि॑गर्भा॒ ज्योति॑र्जरायू॒ रज॑सो वि॒माने॑ । इ॒मम॒पाᳪ सं॑ग॒मे सूर्य॑स्य॒ शिशुं॒ न विप्रा॑ म॒तिभी॑ रिहन्ति । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि॒ मर्का॑य त्वा

Transliteration

a̱yáṃ ve̱náś codáyat pṛ́śnigarbʰā̱ jyóti̱r jarāyū́ rájaso vimā́ne | imám apā́ṃ saṅgamé sū́ryasya śíśuṃ na víprā matíbʰī rihanti | upayā́magṛhīto'si márkāya tvā

Translation

Dieser Vena hat das scheckig-embryonale (Licht) angetrieben, den Glanz mit seiner Hülle, im abgemessenen Bereich des Luftraums. Am Zusammenfluss der Wasser, am Begegnungsort der Sonne, lecken ihn die Weisen gleichsam wie ein Kind mit ihren Gedanken. „Mit dem Upayāma bist du ergriffen; für die Markā (Trankspende) (bist) du.“

Padapatha (Word Analysis)

अ॒यम् । वे॒नः । चो॒द॒य॒त् । पृश्नि॑-ग॒र्भाः । ज्योति॑ः । ज॒रा॒यूः । रज॑सः । वि॒माने॑ । इ॒मम् । अ॒पाᳪ । सं॒ग॒मे । सूर्य॑स्य । शिशु॑म् । न । विप्रा॑ः । म॒तिभी॑ः । रि॒ह॒न्ति । उ॒प॒या॒म-गृ॑हीतः । अ॒सि॒ । मर्का॑य । त्वा॒

Word by Word

• अयम्: this (one)
• अयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वेनः: Vena (a seer/divine being)
• वेनः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वेन (प्रातिपदिक)

• चोदयत्: impelled / urged
• चोदयत्: Karma
• Type: Verb
• Root: चुद् (धातु)

• पृश्निगर्भाः: those having the dappled one as womb; (i.e., Maruts/bright beings)
• पृश्निगर्भाः: Karma
• Type: Adjective/Noun
• Root: पृश्नि-गर्भ (समास-प्रातिपदिक)

• ज्योतिः: light
• ज्योतिः: Karma
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• जरायुः: afterbirth / membrane (envelope)
• जरायुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: जरायु (प्रातिपदिक)

• रजसः: of the mid-air/space; of the dust/region
• रजसः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• विमाने: in the aerial car / in the measuring-out (expanse)
• विमाने: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)

• इमम्: this
• इमम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• संगमे: at the confluence/meeting
• संगमे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: संगम (प्रातिपदिक)

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• शिशुम्: a child/infant
• शिशुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)

• न: like / as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• विप्राः: inspired sages/priests
• विप्राः: Kartā
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• मतिभिः: with thoughts/insights
• मतिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

• रिहन्ति: lick / caress / cherish
• रिहन्ति: Karma
• Type: Verb
• Root: रिह् (धातु)

• उपयामगृहीतः: taken/received with the upayāma-formula
• उपयामगृहीतः: Kartā
• Type: Adjective (Participle)
• Root: उप-याम-गृहीत (कृदन्त-समास; √ग्रह्)

• असि: you are
• असि: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• मर्काय: for Marka (a deity/person)
• मर्काय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: मर्क (प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Sūrya
• Vena
• Āpas (Waters)
• Markā (graha-deity/name of the draught)