Mantra 20
Rishi: Aśvamedha hymn-complex attribution (variable/ritual)
Devata: Aśva with Indra-aspect; Devāḥ as recipients/confirmers
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
हिर॑ण्यशृ॒ङ्गोऽयो॑ अस्य॒ पादा॒ मनो॑जवा॒ अव॑र॒ इन्द्र॑ आसीत् । दे॒वा इद॑स्य हवि॒रद्य॑माय॒न् यो अर्व॑न्तं प्रथ॒मो अ॒ध्यति॑ष्ठत्
Transliteration
híraṇyaśṛṅgo'yo asya pā́dā manójavā́ avára índra āsīt | devā́ íd asya havír ádyam āyan yó arvántaṃ prathamó adhyátiṣṭhat
Translation
Goldgehörnt, mit Füßen aus Eisen, gedankenschnell—so war Indra, der Jüngere. Die Götter kamen zu seiner Opfergabe, zu seiner ersten Darbringung—zu dem, der als Erster das Ross bestieg.
Padapatha (Word Analysis)
हिरण्य-शृङ्गः । अयः । अस्य । पादाः । मनः-जवाः । अवरः । इन्द्रः । आसीत् । देवाः । इत् । अस्य । हविः । अद्यम् । आयन् । यः । अर्वन्तम् । प्रथमः । अधि-अतिष्ठत् ।
Word by Word
हिरण्यशृङ्गःgolden-horned
हिरण्यशृङ्गः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootहिरण्य-शृङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
अयःiron (metal)
अयः:
कर्तृ/विधेय (अस्य … पादा: इत्यस्य विशेषण-भागः)
TypeNoun
Rootअयस् (प्रातिपदिक)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पादाःfeet
पादाः:
कर्तृ (विधेय-वाक्ये)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
मनोजवाःswift as thought
मनोजवाः:
विशेषणम् (पादाः)
TypeAdjective
Rootमनस्-जव (प्रातिपदिक; समास)
अवरःthe lower/younger
अवरः:
विशेषणम् (इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इत्indeed
इत्:
सम्बन्ध/बलार्थक-निपात
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
कर्म
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
अद्यtoday/now
अद्य:
कालाधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
अमायन्came/approached
अमायन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु; गत्यर्थ) / अय (धातु-प्रयोगः वैदिकः)
यःwho
यः:
कर्तृ (सापेक्ष-वाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्वन्तम्the steed/horse
अर्वन्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्वन्त् (प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
विशेषणम् (यः)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
अध्यतिष्ठत्mounted/stood upon
अध्यतिष्ठत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + अधि (उपसर्ग)
Entities Mentioned
I
IndraD
Devāḥ (the Gods)A
Aśva (Aśvamedha Horse)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes