Mantra 37
Rishi: Ṛgvedic provenance; adopted into VS Aśvamedha corpus.
Devata: Agni (Narāśaṃsa / Tanūnapāt).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
नरा॒शᳪस॒: प्रति॒ शूरो॒ मिमा॑न॒स्तनू॒नपा॒त्प्रति॑ य॒ज्ञस्य॒ धाम॑ । गोभि॑र्व॒पावा॒न् मधु॑ना सम॒ञ्जन् हिर॑ण्यैश्च॒न्द्री य॑जति॒ प्रचे॑ताः
Transliteration
narāśáṃsaḥ práti śū́ro mimā́nas tanūnapā́t práti yajñásya dhā́ma | góbhir vapā́vān mádhunā samañján híraṇyair candrī́ yajati práceṭāḥ ||
Translation
Narāśaṃsa, der Held, der zuteilt, Tanūnapāt, stellt vorn die Stätte des Opfers auf. Mit Rindern und mit Fülle, mit Honig salbend, mit Gold—glänzend—vollzieht der Einsichtige die Verehrung.
Padapatha (Word Analysis)
नराशंसः । प्रति । शूरः । मिमानः । तनूनपात् । प्रति । यज्ञस्य । धाम । गोभिः । वपावान् । मधुना । समञ्जन् । हिरण्यैः । चन्द्री । यजति । प्रचेताः ।
Word by Word
नरा॒शंसःNarāśaṃsa (a divine being/Agni as ‘praised by men’)
नरा॒शंसः:
कर्तृ
TypeNoun (proper/epithet)
Rootनराशंस (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in response to
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति
शूरःthe hero, the valiant one
शूरः:
कर्तृ (नरा॒शंसस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
मिमानःmeasuring out, apportioning
मिमानः:
कर्तृ (नरा॒शंसः)
TypeVerb (participle)
Rootमा (धातु; माने/मितौ ‘to measure, to mete out’)
तनूनपात्from/with Tanūnapāt (a form of Agni)
तनूनपात्:
अपादान (यतः/यस्मात्—‘from/with reference to Tanūnapāt’)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootतनूनपात् (प्रातिपदिक; देवता-नाम)
प्रतिtowards
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
धामthe abode/seat; the station (of the rite)
धाम:
कर्म
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
गोभिःwith cows; with bovine offerings (or with rays/‘cows’ metaphorically)
गोभिः:
करण
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
वपावान्possessing the vapa (omentum/oblation)
वपावान्:
कर्तृ (नरा॒शंसस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवपा-वत् (प्रातिपदिक; ‘having vapa/omentum’)
मधुनाwith honey/sweetness
मधुना:
करण
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
समञ्जन्anointing, adorning (well)
समञ्जन्:
कर्तृ (नरा॒शंसः)
TypeVerb (participle)
Rootअञ्ज् (धातु; ‘to anoint, smear’) + सम्
हिरण्यैःwith gold (golden ornaments/offerings)
हिरण्यैः:
करण
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
चन्द्रीradiant, shining
चन्द्री:
कर्तृ-विशेषण (यजति इत्यस्य कर्तुः)
TypeAdjective
Rootचन्द्रि/चन्द्री (प्रातिपदिक; ‘shining, radiant’)
यजतिhe worships/sacrifices
यजति:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु; ‘to worship, sacrifice’)
प्रचेताःthe wise one, the discerning one
प्रचेताः:
कर्तृ (यजति इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootप्र-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘foreknowing, wise’)
Entities Mentioned
A
Agni (Narāśaṃsa)A
Agni (Tanūnapāt)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes