Mantra 59
Rishi: Vājasaneyin tradition (Yājñavalkya lineage attribution in later indexing)
Devata: Indrāgnī and Bṛhaspati (as establishing powers); secondarily the ‘dhruvā’ principle of stability
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (yajus)
Samhita Patha (Devanagari)
लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॒णाथो॑ सीद ध्रु॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन्योना॑वसीषदन्
Transliteration
lo̱káṃ pṛ́ṇa chidráṃ pṛ̱ṇā́tho sīda dhru̱vā́ tvám | indrāgnī tvā bṛ́haspátir asmínyónāv asīṣadan
Translation
Fülle die Welt; fülle den Riss; und dann setze dich, du Standhafter. Indra und Agni und Bṛhaspati haben dich in diesem Schoß (Sitz) niederlassen lassen.
Padapatha (Word Analysis)
लो॒कम् । पृ॑ण । छि॒द्रम् । पृ॒ण । अथो॑ इति । सीद । ध्रु॒वा । त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी इति । त्वा॒ । बृह॒स्पति॑ः । अ॒स्मिन् । योना॑विति । अ॒सीषदन् ।
Word by Word
लोकम्the world/realm
लोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
पृणfill (you)!
पृण:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पॄ (पॄञ्) ‘पूरणे’
छिद्रम्the gap/hole; the breach
छिद्रम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootछिद्र (प्रातिपदिक)
पृणfill (you)!
पृण:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पॄ (पॄञ्) ‘पूरणे’
अथोand then; moreover
अथो:
(सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootअथो (निपात/अव्यय)
सीदsit down; settle
सीद:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√सद् ‘आसने/उपवेशने’
ध्रुवाfirm; steady
ध्रुवा:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
कर्तृ
TypeNoun (dual deity name)
Rootइन्द्र + अग्नि (समास: द्वन्द्व)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun (deity name)
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनौin the womb/seat; in the source
योनौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
असीषदन्they have seated/caused to sit; they settled
असीषदन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√सद् ‘आसने/उपवेशने’ (सि-आदेशयुक्तः; सन्नन्त/आशीर्लिङ्-प्रयोगः वैदिकः)
Entities Mentioned
I
IndrāgnīB
BṛhaspatiD
Dhruvā (principle of steadfastness)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes