Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 55

Rishi: Bharadvāja (explicitly stated).
Devata: Viśvakarman / Prajāpati (as possessor), with ‘manas’ as the taken power.
Chandas: Triṣṭubh (explicitly central), with stoma/sāman extensions.

अ॒यं द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒णं ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रिष्टुब्ग्रै॒ष्मी॑ त्रि॒ष्टुभ॑: स्वा॒रᳪ स्वा॒राद॑न्तर्या॒मो॒ऽन्तर्या॒मात्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शाद् बृ॒हद् भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

ayáṃ dakṣiṇā́ viśvákarmā tásya máno vaiśvakarmaṇáṃ grīṣmó mānasás triṣṭúb graiṣmī́ triṣṭúbhaḥ svārám svārā́d antaryāmó ’ntaryāmā́t pañcadaśáḥ pañcadaśā́d bṛhád bháradvāja ṛ́ṣiḥ prajā́patigṛhītayā tváyā máno gṛhṇāmi prajā́bhyaḥ

Dies ist die rechte Seite, Viśvakarman; sein Geist ist der Viśvakarmans; der Sommer ist dem Geist zugehörig; die Triṣṭubh ist der Sommer; aus der Triṣṭubh entsteht der Svāra; aus dem Svāra der Antaryāma; aus dem Antaryāma der Pañcadaśa; aus dem Pañcadaśa das Bṛhat. Bharadvāja ist der Seher (ṛṣi). Mit dir, von Prajāpati ergriffen, ergreife ich den Geist zum Wohl der Nachkommenschaft.

अ॒यम् । द॒क्षि॒णा । वि॒श्वक॑र्मा । तस्य॑ । मनः॑ । वै॒श्व॒क॒र्म॒णम् । ग्री॒ष्मः । मा॒न॒सः । त्रि॒ष्टुब् । ग्रै॒ष्मी॑ । त्रि॒ष्टुभः॑ । स्वा॒रम् । स्वा॒रात् । अ॒न्त॒र्या॒मः । अ॒न्त॒र्या॒मात् । प॒ञ्च॒द॒शः । प॒ञ्च॒द॒शात् । बृ॒हद् । भ॒रद्वा॑जः । ऋषिः॑ । प्र॒जाप॑ति-गृहीतया । त्वया॒ । मनः॑ । गृ॒ह्णा॒मि॒ । प्र॒जाभ्यः॑

अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दक्षिणाthe sacrificial fee (dakṣiṇā)
दक्षिणा:
Kartā
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
विश्वकर्माViśvakarman
विश्वकर्मा:
Kartā
TypeNoun (proper/title)
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
तस्यof him/its
तस्य:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
Kartā
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
वैश्वकर्मणम्belonging to Viśvakarman
वैश्वकर्मणम्:
Sambandha/Viśeṣaṇa
TypeAdjective/Noun
Rootवैश्वकर्मण (तद्धित-प्रातिपदिक; viśvakarman + aṇ)
ग्रीष्मःsummer
ग्रीष्मः:
Kartā
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक)
मानसःmental; of the mind
मानसः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक; मनस् + अण)
त्रिष्टुप्Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुप्:
Kartā
TypeNoun
Rootत्रिष्टुभ् (छन्दस्-प्रातिपदिक)
ग्रैष्मीsummer-related
ग्रैष्मी:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootग्रैष्मी (प्रातिपदिक; ग्रीष्म + इञ्/ई)
त्रिष्टुभःTriṣṭubh (metre)
त्रिष्टुभः:
Kartā
TypeNoun
Rootत्रिष्टुभ् (छन्दस्-प्रातिपदिक)
स्वारम्Svara (tone/chant)
स्वारम्:
Kartā/Viśeṣaṇa
TypeNoun
Rootस्वार (प्रातिपदिक)
स्वारात्from Svara
स्वारात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootस्वार (प्रातिपदिक)
अन्तर्यामःAntaryāma (a Soma-cup/rite)
अन्तर्यामः:
Kartā
TypeNoun
Rootअन्तर्याम (प्रातिपदिक)
अन्तर्यामात्from the Antaryāma
अन्तर्यामात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootअन्तर्याम (प्रातिपदिक)
पञ्चदशःthe Fifteen (stoma/arrangement)
पञ्चदशः:
Kartā
TypeNumeral (as noun)
Rootपञ्चदश (संख्याप्रातिपदिक)
पञ्चदशात्from the Fifteen
पञ्चदशात्:
Apādāna
TypeNumeral (as noun)
Rootपञ्चदश (संख्याप्रातिपदिक)
बृहत्Bṛhat (chant); the great
बृहत्:
Kartā/Viśeṣaṇa
TypeNoun (Sāman-name)/Adjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
भरद्वाजःBharadvāja
भरद्वाजः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootभरद्वाज (प्रातिपदिक)
ऋषिःseer
ऋषिः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
प्रजापतिगृहीतयाby (you) who are seized/received by Prajāpati
प्रजापतिगृहीतया:
Karaṇa
TypeAdjective (participial)
Rootप्रजापति-गृहीत (कृदन्त; √ग्रह् + क्त) + तया (तृतीया एकवचन स्त्री)
त्वयाby you
त्वया:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
Karma
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
गृह्णामिI take; I grasp
गृह्णामि:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√ग्रह् (गृह्णाति)
प्रजाभ्यःfor the creatures/offspring
प्रजाभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
V
Viśvakarman
P
Prajāpati