Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 56

Rishi: Jamadagni
Devata: Viśvavyac (quarter-power) / Prajāpati (as the ultimate appropriator)
Chandas: Jagatī (explicitly stated)

अ॒यं प॒श्चाद्वि॒श्वव्य॑चा॒तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं व॒र्षाश्चाक्षु॑ष्यो जग॑ती वा॒र्षी जग॑त्या॒ ऋक्स॑म॒मृक्स॑माच्छु॒क्रः शु॒क्रात्स॑प्तद॒शः स॑प्तद॒शाद्वै॑रू॒पं ज॒मद॑ग्नि॒रृषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

a̱yáṃ pa̱ścā́d-vi̱śvá-vyàcā̱ tasya̱ cákṣur vaiśvavyaca̱saṃ va̱rṣā́ś cākṣu̱ṣyo jágatī vārṣī́ jágatyā̱ ṛ́k-samam ṛ́k-samāc chu̱kráḥ śu̱krāt sa̱ptada̱śaḥ sa̱ptada̱śād vai̱rū̱paṃ ja̱madagni̱r ṛ́ṣiḥ prajāpati-gṛhītayā̱ tváyā̱ cákṣur gṛhṇāmi pra̱jā́bhyaḥ

Dies, im Hinteren (Westen), ist der All-Durchdringende; sein Auge ist das des All-Durchdringenden. Die Regen sind dem Auge zugehörig; Jagatī ist das Regen-Metrum. Aus der Jagatī entstehen Ṛk und Sāman in Einklang; aus Ṛk und Sāman in Einklang der Leuchtende; aus dem Leuchtenden der Siebzehn; aus dem Siebzehn das Vairūpa. Jamadagni ist der Seher (ṛṣi). Mit dir, von Prajāpati ergriffen, ergreife ich das Auge zum Wohl der Nachkommenschaft.

अयम् । पश्चात् । विश्व-व्यचा । तस्य । चक्षुः । वैश्व-व्यचसम् । वर्षाः । चाक्षुष्यः । जगती । वार्षी । जगत्या । ऋक्-समम् । ऋक्-समात् । शुक्रः । शुक्रात् । सप्तदशः । सप्तदशात् । वैरूपम् । जमदग्निः । ऋषिः । प्रजापति-गृहीतया । त्वया । चक्षुः । गृह्णामि । प्रजाभ्यः ।

अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पश्चात्after; behind
पश्चात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
विश्वव्यचाall-pervading
विश्वव्यचा:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्वव्यचस् (प्रातिपदिक)
तस्यof that
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
Kartā
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
वैश्वव्यचसम्all-pervading (as object/attribute)
वैश्वव्यचसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवैश्वव्यचस् (प्रातिपदिक)
वर्षाःrains; rainy seasons
वर्षाः:
Kartā
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक)
चाक्षुष्यःbeneficial to the eyes; ocular
चाक्षुष्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootचाक्षुष्य (प्रातिपदिक)
जगतीJagatī (metre)
जगती:
Kartā
TypeNoun
Rootजगती (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
वर्षीrainy; rain-bringing
वर्षी:
Kartā
TypeAdjective
Rootवर्षिन्/वर्षी (प्रातिपदिक)
जगत्याby/with the Jagatī (metre)
जगत्या:
Karaṇa
TypeNoun
Rootजगती (प्रातिपदिक)
ऋक्Ṛk-verse
ऋक्:
Kartā
TypeNoun
Rootऋच् (प्रातिपदिक)
समम्equal; together
समम्:
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
ऋक्समम्Ṛk-and-Sāman together
ऋक्समम्:
TypeNoun
Rootऋक्सम (प्रातिपदिक; समासः)
ऋक्समात्from the Ṛk-and-Sāman
ऋक्समात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootऋक्सम (प्रातिपदिक; समासः)
शुक्रःbright; pure
शुक्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
शुक्रात्from the bright/pure (one)
शुक्रात्:
Apādāna
TypeNoun/Adjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
सप्तदशःseventeen
सप्तदशः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसप्तदश (संख्याप्रातिपदिक)
सप्तदशात्from seventeen
सप्तदशात्:
Apādāna
TypeNoun/Adjective
Rootसप्तदश (संख्याप्रातिपदिक)
वैरूपम्variegated form; diversity
वैरूपम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootवैरूप (प्रातिपदिक)
जमदग्निःJamadagni
जमदग्निः:
Kartā
TypeNoun (Proper)
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
ऋषिःseer
ऋषिः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
प्रजापतिगृहीतयाby (you) who are seized/held by Prajāpati
प्रजापतिगृहीतया:
Karaṇa
TypeAdjective (Participial)
Rootप्रजापतिगृहीता (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ग्रह् + क्त, समासः)
त्वयाby you
त्वया:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
Karma
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
गृह्णामिI take; I grasp
गृह्णामि:
TypeVerb
Root√ग्रह्
प्रजाभ्यःfor the creatures/offspring
प्रजाभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
V
Viśvavyac
P
Prajāpati
Ś
Śukra (the Bright one)
V
Vairūpa