Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 21

ध्यानप्रकारनिर्णयः / Determination of the Modes of Meditation

on Śrīkaṇṭha-Śiva

तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः । नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः

tasmātsarvaṃ parityajya dhyānayukto bhavennaraḥ | nāsti dhyānaṃ vinā jñānaṃ nāsti dhyānamayoginaḥ

Darum soll der Mensch, alles andere aufgebend, in Meditation gegründet sein. Denn ohne Meditation gibt es kein wahres Wissen; und Meditation entsteht nicht in dem, der im Yoga undiszipliniert ist.

तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुँल्लिङ्ग/नपुंसक (contextual), पञ्चमीविभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (therefore/from that reason)
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘परित्यज्य’ इत्यस्य कर्म
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु) + परि- (उपसर्ग) → परित्यज्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having abandoned’
ध्यानयुक्तःendowed with meditation
ध्यानयुक्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्यान-युक्त (प्रातिपदिक)
Formपुँल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तृतीया/सप्तमीभावः) ‘ध्यानेन/ध्येयेन युक्तः’
भवेत्should become
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
नरःa man/person
नरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुँल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
ध्यानम्meditation
ध्यानम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
विनाwithout
विना:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; उपपद-पूर्वकं पञ्चमी/द्वितीयार्थे (preposition ‘without’, governs accusative here)
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
ध्यानम्meditation
ध्यानम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
अयोगिनःof a non-yogi
अयोगिनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअ-योगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुँल्लिङ्ग, षष्ठीविभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्धार्थे (genitive: ‘of a non-yogi’)

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It teaches that Shaiva liberation-oriented knowledge (jñāna) matures only through sustained meditation (dhyāna) and inner renunciation, aligning the pashu (soul) toward Pati (Shiva) by loosening pasha (bondage).

Meditation here supports Saguna upāsanā—fixing the mind on Shiva as Linga and Lord—so that devotion becomes one-pointed and ripens into direct inner recognition of Shiva’s presence.

Adopt yogic discipline and daily dhyāna with Shiva-japa (especially the Panchakshara, “Om Namaḥ Śivāya”), ideally supported by Shaiva observances like Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa to steady the mind.