Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 43

अग्निकार्य-होमविधिः

Agnikārya and Homa Procedure

Devanagari script

मधुपिंगं त्रिनयनं सकपर्देन्दुशेखरम् । रक्तं रक्ताम्बरालेपं माल्यभूषणभूषितम्

Transliteration

madhupiṃgaṃ trinayanaṃ sakapardenduśekharam | raktaṃ raktāmbarālepaṃ mālyabhūṣaṇabhūṣitam

Translation

Er ist honiggolden, dreiaugig und trägt verfilzte Locken (jaṭā), gekrönt vom Mondsichelzeichen. Er erscheint in roter Gestalt, mit roten Gewändern und roten Salbungen, geschmückt mit Girlanden und Schmuck.

Word by Word

• मधु-पिङ्गम्: honey-brown (golden-brown)
• मधु-पिङ्गम्: Karma (कर्म; qualifies the visualized deity/fire)
• Type: Adjective
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + पिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; कर्मधारयः (मधुवत् पिङ्गः) — (अग्निम्/देवम्) इति विशेषणम्

• त्रि-नयनम्: three-eyed
• त्रि-नयनम्: Karma (कर्म; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + नयन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; द्विगुसमासः — विशेषणम्

• स-कपर्द-इन्दु-शेखरम्: with matted hair and the moon as crest
• स-कपर्द-इन्दु-शेखरम्: Karma (कर्म; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गसदृश) + कपर्द (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + शेखर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; बहुव्रीहिः (कपर्दः च इन्दुशेखरः च यस्य सः) — विशेषणम्

• रक्तम्: red
• रक्तम्: Karma (कर्म; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; विशेषणम्

• रक्त-अम्बर-आलेपम्: smeared/covered with red garment (red-clad)
• रक्त-अम्बर-आलेपम्: Karma (कर्म; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक) + आलेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रक्ताम्बरस्य आलेपः/आलेपनम्) — विशेषणम्

• माल्य-भूषण-भूषितम्: adorned with garlands and ornaments
• माल्य-भूषण-भूषितम्: Karma (कर्म; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: माल्य (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक) + भूषित (प्रातिपदिक; क्त from भूष्)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; तत्पुरुषः (माल्यैः भूषणैः च भूषितः)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadyojāta

Mantra Metadata

Type: stotra

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

This verse presents Shiva’s Saguna (with attributes) meditation-form: the three eyes signify transcendent knowledge that burns ignorance, while the crescent and matted locks indicate mastery over time and yogic power—guiding the devotee from devotion (bhakti) toward liberation (moksha) under Pati (the Lord).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

While the Linga points to Shiva’s Nirguna reality beyond form, this description supports Saguna upasana—visual contemplation of Shiva’s auspicious marks—helping the mind become one-pointed and fit to realize the Linga’s formless truth.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice dhyana by visualizing this three-eyed, crescent-crested Shiva while repeating the Panchakshara mantra (Om Namaḥ Śivāya); offer red flowers or red cloth as a devotional upachara when appropriate to the vrata or pūjā tradition.