Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 42

अग्निकार्य-होमविधिः

Agnikārya and Homa Procedure

Devanagari script

कृत्वा पृथक्पृथग्घुत्वा जातमग्निं विचिन्तयेत् । त्रिपादं सप्तहस्तं च चतुःशृंगं द्विशीर्षकम्

Transliteration

kṛtvā pṛthakpṛthagghutvā jātamagniṃ vicintayet | tripādaṃ saptahastaṃ ca catuḥśṛṃgaṃ dviśīrṣakam

Translation

Nachdem man die Opfergaben einzeln und ordnungsgemäß dargebracht hat, soll man über das neu entfachte heilige Feuer meditieren: dreifüßig, siebenhändig, vierhörnig und zweiköpfig.

Word by Word

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having done’

• पृथक्: separately
• पृथक्: Sambandha (सम्बन्ध; क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: पृथक्त्ववाचक अव्यय (adverb: separately)

• पृथक्: each separately
• पृथक्: Sambandha (सम्बन्ध; क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति (emphatic repetition)

• हुत्वा: having offered (oblations)
• हुत्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: हु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having offered’

• जातम्: born/produced
• जातम्: Karma (कर्म; qualifies अग्निम्)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle) used adjectivally; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; अग्निम् इति विशेषणम्

• अग्निम्: the fire
• अग्निम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (accusative, 2nd); एकवचन

• विचिन्तयेत्: should contemplate/visualize
• विचिन्तयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-चिन्त् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपदम्

• त्रि-पादम्: three-footed
• त्रि-पादम्: Karma (कर्म; qualifies अग्निम्)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; द्विगुसमासः (त्रयः पादाः यस्य) — अग्निम् इति विशेषणम्

• सप्त-हस्तम्: seven-handed
• सप्त-हस्तम्: Karma (कर्म; qualifies अग्निम्)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; द्विगुसमासः — अग्निम् इति विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• चतुः-शृङ्गम्: four-horned
• चतुः-शृङ्गम्: Karma (कर्म; qualifies अग्निम्)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; द्विगुसमासः — अग्निम् इति विशेषणम्

• द्वि-शीर्षकम्: two-headed
• द्वि-शीर्षकम्: Karma (कर्म; qualifies अग्निम्)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + शीर्षक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; द्विगुसमासः — अग्निम् इति विशेषणम्

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Sadyojāta

Mantra Metadata

Type: rudram

Characters & Entities

• Agni

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that outer yajña is completed by inner dhyāna: after offering oblations, the seeker must contemplate the sacred Fire as a cosmic principle, refining the mind toward purity and fitness for Shiva-realization.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Shaiva practice, disciplined ritual becomes an aid to Saguna upāsanā: the consecrated fire is contemplated as a manifested power that supports focused devotion, ultimately turning attention toward Shiva as the indwelling Lord (Pati) beyond the ritual forms.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Perform homa with separate offerings, then practice visualization (dhyāna) of the kindled fire in symbolic forms—training concentration and sanctifying the inner instrument for mantra-japa and Shaiva contemplation.