Rig Veda 6.66.1: Mandala 6, Sukta 66, Mantra 1

Sukta 6.66

Rishi: Bharadvāja (Book 6 family attribution)

Devata: Marut-gaṇa (with Pṛśni as their mother in the hymn’s imagery)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वपुर्नु तच्चिकितुषे चिदस्तु समानं नाम धेनु पत्यमानम् । मर्तेष्वन्यद्दोहसे पीपाय सकृच्छुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥

Transliteration

vápur nu tát cikituṣé cid astu samānáṃ nā́ma dhénu pátyamānam | márteṣv anyád dóhase pīpā́ya sakṛ́c chukráṃ duduhe pṛ́śnir ū́dhaḥ ||

Translation

Möge auch dem Wissenden diese Gestalt kund sein: ein und derselbe Name — die nährende Kuh, die herrscht. Doch unter den Sterblichen schwillt sie zu einem anderen Melken an; einmal hat sie die lichte Essenz gemolken — Pṛśni, die Mutter, ihr Euter der Fülle.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वपुः: form, appearance
• वपुः: कर्तृ (वाक्यविषय/प्रधानीय)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)

• नु: now, indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (निपात)

• तत्: that
• तत्: कर्तृ (अस्तु इत्यस्य विषयः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• चिकितुषे: to the discerning/wise one
• चिकितुषे: सम्प्रदान (यस्य कृते/यस्मै)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: चिकित् (धातु; परिपूर्ण/इच्छा-ज्ञानार्थ), कृदन्त-प्रातिपदिक: चिकित्सु/चिकितुष्

• चिद्: even
• चिद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• समानम्: the same
• समानम्: कर्म (धे इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)

• नाम: name
• नाम: कर्म (धे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)

• धेनु: the cow
• धेनु: कर्तृ (धे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• पत्यमानम्: being a lord/master (of it)
• पत्यमानम्: कर्म (धे इत्यस्य)
• Type: Participle
• Root: पत्/पत्‍य (धातु; ‘स्वामित्वे/पतित्वे’), कृदन्त: पत्य-मान

• मर्तेषु: among mortals
• मर्तेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मर्त (प्रातिपदिक)

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: कर्म (दोहसे इत्यस्य)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• दोहसे: for milking
• दोहसे: सम्प्रदान/प्रयोजन
• Type: Verbal noun (infinitival dative)
• Root: दुह् (धातु) → दोह (कृदन्त/भाव)

• पीपाय: has made swell/has filled (with milk)
• पीपाय: —
• Type: Verb
• Root: पा (धातु; ‘पाने/पोषणे’), परफेक्ट्-रूपम्

• सकृत्: once
• सकृत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)

• शुक्रम्: bright/clear (milk)
• शुक्रम्: कर्म (दुदुहे इत्यस्य)
• Type: Adjective/Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)

• दुदुहे: milked
• दुदुहे: —
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु)

• पृश्निः: Pṛśni (the speckled cow; mythic mother)
• पृश्निः: कर्तृ (दुदुहे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पृश्नि (प्रातिपदिक)

• ऊधः: udder
• ऊधः: अपादान/अधिकरण (दोहने स्रोतः ‘from the udder’)
• Type: Noun
• Root: ऊधस् (प्रातिपदिक)