Rig Veda 6.22.1 — Mandala 6, Sukta 22, Mantra 1

Sukta 6.22

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Samhita Patha (Devanagari)

य एक इद्धव्यश्चर्षणीनामिन्द्रं तं गीर्भिरभ्यर्च आभिः । यः पत्यते वृषभो वृष्ण्यावान्त्सत्यः सत्वा पुरुमायः सहस्वान् ॥

Transliteration

yá eká íd dhávyas carṣaṇīnā́m índraṃ táṃ gī́rbhir abhy àrca ābhíḥ | yáḥ pátyate vṛṣabhó vṛṣṇyā̀vān satyáḥ sátvā puru-māyáḥ sáhasvān ||

Translation

Er allein ist wahrhaft der von allen Völkern Anzurufende: Indra — ihn preise ich mit diesen Liedern. Er herrscht als Stier, voll männlicher Kraft; wahr im Wesen, wirkliche Seinsmacht, vielfach wirkend und mächtig an Energie.

Word by Word

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य (इन्द्रस्य) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एकः: alone, single
• एकः: विशेषणम् (यः/इन्द्रः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: निपात (बल/निश्चयार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• हव्यः: worthy of oblation, to be invoked with offerings
• हव्यः: विशेषणम् (यः/इन्द्रः)
• Type: Adjective
• Root: हव्य (प्रातिपदिक; √हु ‘to offer’ से)

• चर्षणीनाम्: of the peoples, of men
• चर्षणीनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी): ‘of the peoples/men’
• Type: Noun
• Root: चर्षणि (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म (अभ्यर्च-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: कर्म (इन्द्रम् इति पुनरुक्त-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गीर्भिः: with hymns, with songs
• गीर्भिः: करण (स्तुतिभिः)
• Type: Noun
• Root: गीर्/गिर् (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: क्रियाविशेषण (अर्चने ‘towards/unto’)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• अर्च: praise!, worship!
• अर्च: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अर्च् (स्तुतौ/पूजायाम्)

• आभिः: with these
• आभिः: करण (एताभिः—गीर्भिः इत्यस्य सह-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य (इन्द्रस्य) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पत्यते: rushes, swoops, charges
• पत्यते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पत् (गत्यर्थ; ‘to fly/charge, rush’)

• वृषभः: the bull (mighty one)
• वृषभः: कर्ता (पत्यते-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• वृष्ण्यावान्: possessing manly power
• वृष्ण्यावान्: विशेषणम् (वृषभः/इन्द्रः)
• Type: Adjective
• Root: वृष्ण्य (प्रातिपदिक; ‘manly strength, virility’) + वत्

• सत्यः: true, faithful
• सत्यः: विशेषणम् (इन्द्रः)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• सत्वा: the strong one, the valiant
• सत्वा: विशेषण/उपाधि (इन्द्रः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सत्वन्/सत्व (प्रातिपदिक; ‘strong being, valiant’)

• पुरुमायः: of many powers/arts, manifold in might
• पुरुमायः: विशेषणम् (इन्द्रः)
• Type: Adjective
• Root: पुरु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक ‘many’) + माया (प्रातिपदिक) → बहुव्रीहिः

• सहस्वान्: mighty, powerful
• सहस्वान्: विशेषणम् (इन्द्रः)
• Type: Adjective
• Root: सहस् (प्रातिपदिक ‘might, strength’) + वत्