Rig Veda 5.42.12 — Mandala 5, Sukta 42, Mantra 12
Sukta 5.42
Rishi: Atri (Ātreya tradition) — traditional attribution for RV 5.42
Devata: Sarasvatī; river-goddesses/patnīs; Bṛhaddivā; Rākā
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
दमूनसो अपसो ये सुहस्ता वृष्णः पत्नीर्नद्यो विभ्वतष्टाः । सरस्वती बृहद्दिवोत राका दशस्यन्तीर्वरिवस्यन्तु शुभ्राः ॥
Transliteration
damū́naso apáso yé suhástā vṛ́ṣṇaḥ pátnīr nádyo vibhvatáṣṭāḥ | sárasvatī bṛhaddívota rākā́ daśasyántīr varivasyantu śubhrā́ḥ ||
Translation
Mögen die Haus-Herren, die tätigen Mächte mit guten Händen — die Flüsse, die Gemahlinnen des Mächtigen, kunstvoll gefügt — uns Weite gewähren. Sarasvatī und Bṛhaddivā und auch Rākā, die lichten Göttinnen, die dienen und behüten, mögen uns Raum und rechtes Heil schenken.
Word by Word
दमूनसःthe house-dwelling (ones), domestic (deities)
दमूनसः:
Kartā (समूह-कर्तृ)
TypeAdjective (substantivized)
Rootदमूनस् (प्रातिपदिक; दम्/दम् ‘गृह’ + ऊनस् ‘निवास’ इति बहुव्रीहिः) अथवा ‘गृहस्थ/गृहवासी’ अर्थे स्थिर-प्रातिपदिकम्
अपसःworks, deeds, ritual acts
अपसः:
Kartā (दमूनसः इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः) अथवा विशेष्य-रूपेण
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक) ‘कर्म/कार्य/कृत्य’
येwho
ये:
Kartā (सम्बन्ध-प्रदर्शकः; ‘ये …’ = ‘who …’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुहस्ताःhaving good hands; skilful
सुहस्ताः:
Kartā (ये इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-हस्त (प्रातिपदिक; उपसर्ग ‘सु’ + हस्त)
वृष्णःof the mighty one (Vr̥ṣan)
वृष्णः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः) — ‘of the mighty one’
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक) ‘वृषभ/वीर/बलवान्’
पत्नीःwives
पत्नीः:
Karma (विभ्वतष्टाः इत्यस्य कर्म; ‘fashioned/formed the wives’)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
नद्यःrivers
नद्यः:
Kartā (विभ्वतष्टाः इत्यस्य कर्तृ; ‘the rivers fashioned…’)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
विभ्वतष्टाःwidely/skillfully fashioned (formed)
विभ्वतष्टाः:
Kartā-विशेषणम् (कर्तृ-विशेषणरूपेण क्रियाविशेषणम्)
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√तक्ष् (तक्षति) ‘to fashion, form’ + वि- (उपसर्ग); कृत्: तष्ट (भूतकृदन्त) + विभ्वत् (वैदिक-विशेषण ‘व्यापक/महान्’)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Kartā (वरिवस्यन्तु इत्यस्य कर्तृ-समूहस्य अङ्गम्)
TypeNoun (proper)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक; नदी-देवी)
बृहद्दिवःof the great heaven; great-skyed
बृहद्दिवः:
Kartā-विशेषणम्
TypeAdjective (epithet)
Rootबृहद्-दिव् (समास; बृहद् ‘great’ + दिव् ‘sky/day’)
उतand, also
उत:
— (समुच्चय/अन्वय-निपातः)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
राकाRākā (goddess of fullness/prosperity)
राका:
Kartā (वरिवस्यन्तु इत्यस्य कर्तृ-समूहस्य अङ्गम्)
TypeNoun (proper)
Rootराका (प्रातिपदिक; देवी—पूर्णिमा/समृद्धि)
दशस्यन्तीःshowing favour; being gracious
दशस्यन्तीः:
Karma-विशेषणम् (याः … वरिवस्यन्तु—ताः ‘favouring’)
TypeParticiple (present active)
Root√दशस्/दशस्य (वैदिक धातु) ‘to show favour, to be gracious’ (इच्छार्थ/सेवार्थ) ; शतृ-प्रत्ययः
वरिवस्यन्तुmay they favour / grant aid
वरिवस्यन्तु:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√वरिवस् (वैदिक) ‘to give room/aid, to favour, to grant protection’
शुभ्राःthe bright/pure (goddesses)
शुभ्राः:
Kartā (वरिवस्यन्तु इत्यस्य कर्तृ)
TypeAdjective (substantivized)
Rootशुभ्र (प्रातिपदिक) ‘bright, pure’
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.