Rig Veda 10.65.8 — Mandala 10, Sukta 65, Mantra 8

Sukta 10.65

Devata: Dyāvāpṛthivī; Varuṇa (as savrata); possibly the ‘mahiṣa’ as Varuṇa’s might

Samhita Patha (Devanagari)

परिक्षिता पितरा पूर्वजावरी ऋतस्य योना क्षयतः समोकसा । द्यावापृथिवी वरुणाय सव्रते घृतवत्पयो महिषाय पिन्वतः ॥

Transliteration

parikṣítā pitarā pūrvajā́varī ṛtásya yónā kṣayataḥ samókasā | dyā́vāpṛthivī váruṇāya sáv-rate ghṛtávát páyo mahiṣā́ya pinvataḥ ||

Translation

Die beiden Eltern, allumfassend, uralt in ihrer ersten Vereinigung, wohnen beisammen im Schoß des ṛta, in einem Hause. Himmel und Erde, für Varuṇa, den Hüter des einen Gesetzes (vrata), lassen dem Großen die milchreiche, von ghr̥ta durchglänzte Fülle anschwellen, damit die weite Kraft genährt werde.

Word by Word

• परिक्षिता: all-encompassing, surrounding (f.)
• परिक्षिता: विशेषण (कर्तृपद-सम्बन्ध) / कर्ता
• Type: Adjective
• Root: परि-क्षि (धातु) / परिक्षित् (प्रातिपदिक) प्रत्ययान्त

• पितरा: the two parents
• पितरा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• पूर्वजावरी: having the earlier-born as her choice/covering; (lit.) ‘choosing/covering the first-born’ (epithet)
• पूर्वजावरी: विशेषण (कर्तृपद-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पूर्वजा + वरी (प्रातिपदिक; समास)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• योनौ: in the womb/seat/origin
• योनौ: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)

• क्षयतः: they dwell/abide
• क्षयतः: क्रिया (कर्तृ: पितरा)
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु)

• समोकसा: sharing one dwelling; of the same house
• समोकसा: विशेषण (कर्तृपद-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सम्-ओकस् (प्रातिपदिक)

• द्यावापृथिवी: Heaven and Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्याव् + पृथिवी (प्रातिपदिक; द्वन्द्व)

• वरुणाय: for Varuṇa
• वरुणाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• सव्रते: of good ordinance/vow
• सव्रते: विशेषण (सम्प्रदान-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सु-व्रत (प्रातिपदिक)

• घृतवत्: rich in ghee
• घृतवत्: विशेषण (कर्म-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: घृतवत् (प्रातिपदिक)

• पयः: milk; nourishing draught
• पयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• महिषाय: for the buffalo/bull (mighty one)
• महिषाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• पिन्वतः: (the two) causing to swell/flow; invigorating
• पिन्वतः: कर्तृ (द्यावापृथिवी) / क्रियाविशेषण-भाव
• Type: Verb (participle)
• Root: पि/पिन्व् (धातु)