Rig Veda 10.51.3: Mandala 10, Sukta 51, Mantra 3

Sukta 10.51

Devata: Agni Jātavedas; Yama appears as a recognizing power

Samhita Patha (Devanagari)

ऐच्छाम त्वा बहुधा जातवेदः प्रविष्टमग्ने अप्स्वोषधीषु । तं त्वा यमो अचिकेच्चित्रभानो दशान्तरुष्यादतिरोचमानम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.51.3

Transliteration

áicchām tvā bahudhā́ jātavedā́ḥ práviṣṭam agne apsv òṣadhīṣu | táṃ tvā yámo aciket citrabhāno daśāntaruṣyā́d atirócamānam ||

Translation

Auf vielerlei Weise suchte ich dich, o Jātavedas, eingegangen in die Wasser und in die Pflanzen. Dich, o vielflammender, erkannte Yama: jenseits der zehn Grenzen leuchtend, an Glanz alles überragend.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऐच्छाम्: I desired / I sought
• ऐच्छाम्: —
• Type: Verb
• Root: इष् (इच्छ्) धातु

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (त्वद्) सर्वनाम

• बहुधा: in many ways / variously
• बहुधा: —
• Type: Indeclinable
• Root: बहु + धा (प्रत्यय/अव्ययीभाव)

• जातवेदः: O Jātavedas (Agni), knower of births
• जातवेदः: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक; जात- ‘born/produced’ + वेदस् ‘knowing’)

• प्रविष्टम्: entered / having entered
• प्रविष्टम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle
• Root: प्र + विश् धातु → प्रविष्ट (क्त)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप् (स्त्री; ‘waters’)

• ओषधीषु: in the plants / herbs
• ओषधीषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: ओषधि (स्त्री)

• तम्: him / that one
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् सर्वनाम

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (तम् इत्यस्य समानाधिकरणम्)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (त्वद्) सर्वनाम

• यमः: Yama
• यमः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• अचिकेत्: noticed / recognized
• अचिकेत्: —
• Type: Verb
• Root: चि (चित्/चेत्) धातु (वेदिक ‘to perceive, notice’)

• चित्रभानो: O bright-flamed one
• चित्रभानो: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: चित्रभानु (प्रातिपदिक; चित्र ‘bright/variegated’ + भानु ‘light, beam’)

• दश: ten
• दश: —
• Type: Numeral
• Root: दशन् (संख्या)

• अन्तरुश्यात्: should blaze within / should glow inwardly
• अन्तरुश्यात्: —
• Type: Verb
• Root: अन्तर् + उश् धातु (वेदिक ‘to burn, glow’) → अन्तरुश्य (विधिलिङ्/आशीर्लिङ्)

• अतिरोचमानम्: shining exceedingly / surpassingly radiant
• अतिरोचमानम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle
• Root: अति + रुच् धातु → रोचमान (शतृ/शानच् वर्तमानकृदन्त)