Rig Veda 10.122.1: Mandala 10, Sukta 122, Mantra 1

Sukta 10.122

Rishi: Vasiṣṭha (as indicated by later verse 10.122.8 mentioning Vasiṣṭhas; traditional attribution of the hymn to Vasiṣṭha-lineage)

Devata: Agni

Chandas: Jagatī (likely; 10.122 commonly in Jagatī—needs manuscript confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

वसुं न चित्रमहसं गृणीषे वामं शेवमतिथिमद्विषेण्यम् । स रासते शुरुधो विश्वधायसोऽग्निर्होता गृहपतिः सुवीर्यम् ॥

Transliteration

vásuṃ na citrám-ahasaṃ gṛṇīṣe vāmáṃ śévam-átithim adviṣeṇyám | sá rāsate śurúdho viśvá-dhāyaso ’gnír hotā́ gṛhá-patiḥ su-vī́ryam ||

Translation

Agni besinge ich — reich wie ein Schatz, von vielfacher Pracht; gütig, begehrenswert, den Gast, der ohne Hass ist. Er schenkt die stürmischen Ströme der Fülle von überall her — Agni, der Hotar, der Opferpriester, der Herr des Hauses, der die Kraft edler Heldenhaftigkeit bringt.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वसुम्: wealth; a good (treasure)
• वसुम्: कर्म (गृणीषे इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: वसु- (प्रातिपदिक) < √वस् (वसति ‘to dwell’ → ‘wealth, good’)

• न: like; as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• चित्रम्: bright; splendid; wondrous
• चित्रम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: चित्र- (प्रातिपदिक)

• अहसम्: day; daylight
• अहसम्: कर्म (गृणीषे इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: अहस्- (प्रातिपदिक)

• गृणीषे: I praise; I sing
• गृणीषे: —
• Type: Verb
• Root: √गॄ/गृ (गृणाति ‘to sing/praise’)

• वामम्: dear; gracious; desirable
• वामम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: वाम- (प्रातिपदिक)

• शेवम्: kind; auspicious; friendly
• शेवम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: शेव- (प्रातिपदिक)

• अतिथिम्: guest (esp. Agni as the guest of the house/rite)
• अतिथिम्: कर्म (गृणीषे इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: अतिथि- (प्रातिपदिक)

• अद्विषेण्यम्: not to be hated; unhostile; blameless
• अद्विषेण्यम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: अद्विषेण्य- (प्रातिपदिक; a- + द्विषेण्य ‘to be hated’ < √द्विष्)

• सः: he (that one = Agni)
• सः: कर्तृ (रासते इति क्रियायाः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रासते: he gives; he grants
• रासते: —
• Type: Verb
• Root: √रा (रासते ‘to grant/give’)

• शुरुधः: obstructions; narrow straits; hindrances
• शुरुधः: कर्म (रासते इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: शुरुध्- (प्रातिपदिक; RV ‘barrier/obstruction/strait’)

• विश्वधायसः: whose ordinances/supports are universal; all-sustaining
• विश्वधायसः: कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्वधायस्- (प्रातिपदिक; विश्व- + धायस् ‘support/arrangement’ < √धा)

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: कर्तृ (रासते इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• होता: Hotṛ-priest; invoker
• होता: कर्तृ (अग्निः इत्यस्य समानााधिकरण-विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: होतृ- (प्रातिपदिक; agent noun < √हु ‘to sacrifice/invoke’)

• गृहपतिः: lord of the house; householder (of the rite)
• गृहपतिः: कर्तृ (अग्निः इत्यस्य समानााधिकरण-विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: गृहपति- (प्रातिपदिक; गृह + पति)

• सुवीर्यम्: good heroism; excellent manly power; valor
• सुवीर्यम्: कर्म (रासते इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: सुवीर्य- (प्रातिपदिक; सु- + वीर्य)