Rig Veda 10.115.6: Mandala 10, Sukta 115, Mantra 6

Sukta 10.115

Rishi: Kaṇva (Kāṇva tradition indicated by 10.115.5; hymn as a whole is Kāṇva-associated)

Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh (typical for Agni hymns in this register; verify by scan)

Samhita Patha (Devanagari)

वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.115.6

Transliteration

vā́jintamāya sáhyase su-pitrya tṛṣú cyávāno ánu jā́tavedase | anudré cíd yó dhṛ́ṣatā váraṃ saté mahíntamāya dhánvanéd aviṣyate ||

Translation

Zu dem Kraftvollsten, zur siegenden Macht — o Agni von guter, lichtvoller Väterlinie —, durch die Dürste (die inneren Gluten) sich bewegend, folgt er Jātavedas. Selbst in der Wasserlosigkeit: wer kühn ist und die höchste Gabe erwählt, der gelangt zu jenem Allgrößten, auf dem Feld des ringenden Strebens.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वाजिन्तमाय: to the most vigorous/most prize-winning (one)
• वाजिन्तमाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: वाजिन् (प्रातिपदिक) < वाज (बल/वेग/अन्न) + इन्

• सह्यसे: you are able; you prevail
• सह्यसे: क्रिया (मुख्य) / कर्तृ-सम्बन्ध (त्वम्)
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु) ‘सहने/जितने’

• सुपित्र्य: O well-ancestried one / O of good fathers
• सुपित्र्य: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative) / Epithet
• Root: सु-पितृय (प्रातिपदिक) < सु + पितृय ‘goodly in fathers/ancestral’

• तृषु: in/among the three
• तृषु: अधिकरण
• Type: Indeclinable (locative plural used adverbially) / Numeral form
• Root: तृ (संख्या-प्रातिपदिक) ‘three’

• च्यवानः: moving, gliding, streaming
• च्यवानः: कर्ता (विशेषणरूपेण) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Verb (participle)
• Root: च्यु (धातु) ‘चलने/स्खलने/प्रवहने’

• अनु: after, along, in accordance with
• अनु: उपपद/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• जातवेदसे: to Jātavedas (Agni)
• जातवेदसे: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक) — अग्नि का नाम

• अनुद्रे: in the onward-flowing (track/current)
• अनुद्रे: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: अनु-द्र (प्रातिपदिक) < अनु + द्र ‘running/flowing’ (वेदिक)

• चित्: even, indeed
• चित्: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• यः: who
• यः: कर्ता (सम्बन्धवाचक) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धृषता: boldly, with daring
• धृषता: करण (रीति/साधन)
• Type: Indeclinable (instrumental used adverbially)
• Root: धृष् (धातु) ‘धृष्टि/साहस’

• वरम्: the best (choice/boon)
• वरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) ‘श्रेष्ठ/वरणीय’

• सते: for the true one / in the being (one)
• सते: अधिकरण
• Type: Adjective/Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक/कृदन्त) < अस् ‘to be’

• महिन्तमाय: to the greatest
• महिन्तमाय: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: महिन्/मह (प्रातिपदिक) ‘महान्’ + तमप्

• धन्वने: to the archer / to the bow-bearing one
• धन्वने: सम्प्रदान
• Type: Noun/Epithet
• Root: धन्वन् (प्रातिपदिक) ‘धनुष्/धन्वा; धन्वन् = धनुर्धर/धनुष्मान्’

• इद्: just, indeed
• इद्: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: इद् (निपात)

• अविष्यते: he seeks protection; he is helped
• अविष्यते: क्रिया (समाप्त) / कर्ता (यः)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु) ‘रक्षणे/सहाय्ये’ (वेदिक प्रयोग)