Rig Veda 10.115.4: Mandala 10, Sukta 115, Mantra 4

Sukta 10.115

Rishi: Kaṇva (Kāṇva-associated hymn)

Devata: Agni (unaging blaze) with attendant powers (winds/energies)

Chandas: Triṣṭubh (verify)

Samhita Patha (Devanagari)

वि यस्य ते ज्रयसानस्याजर धक्षोर्न वाताः परि सन्त्यच्युताः । आ रण्वासो युयुधयो न सत्वनं त्रितं नशन्त प्र शिषन्त इष्टये ॥

Transliteration

ví yásya te jrayasāná syā́jara dhákṣor ná vātā́ḥ pári sánty ácyutāḥ | ā́ raṇvā́so yúyudhayo ná satvánam tritáṃ náśanta prá śíṣanta iṣṭáye ||

Translation

Um deine unalternde Lohe, wenn sie zur Eile angetrieben wird, bewegen sich gleichsam die Winde ringsum – unerschüttert. Frohe Kräfte, wie Krieger, gelangen zur Feste; sie drängen voran, sie üben sich zur Erfüllung des ersehnten Opfers.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वि: apart, asunder, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: to you; for you
• ते: सम्प्रदान (to you) / कर्म (you) संदर्भानुसार
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ज्रयसा: by (your) impetus/force
• ज्रयसा: करण
• Type: Noun
• Root: ज्रयस् (प्रातिपदिक; ‘वेग/प्रेरणा/बल’)

• अनस्य: of the chariot
• अनस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अनस् (प्रातिपदिक; ‘रथ/गाडी’)

• अजर: unaging, undecaying
• अजर: विशेषण (सम्बोधन/वर्णन)
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक; ‘अजरा’)

• धक्षोः: of the blaze/fiery power
• धक्षोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: धक्षस्/धक्ष (प्रातिपदिक; ‘दाह/तेज/ज्वाला’ अथवा ‘धक्षस्’ ‘बल/तेज’)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• वाताः: winds
• वाताः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• सन्ति: are
• सन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• अच्युताः: unfaltering, unmoved
• अच्युताः: विशेषण (वाताः)
• Type: Adjective
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक; a- + च्युत ‘fallen/moved’)

• आ: towards, hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• रण्वासः: the gladdening/ardent ones
• रण्वासः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: रण्व (प्रातिपदिक; ‘आनन्दद/रमणीय/उत्साही’)

• युयुधयः: fighters, warriors
• युयुधयः: कर्तृ (अपि ‘रण्वासः’ के समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युयुधि/युध् (प्रातिपदिक; ‘योद्धा’)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• सत्वनम्: a strong man/hero
• सत्वनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सत्वन (प्रातिपदिक; ‘बलवान्/वीर’ अथवा ‘सत्वन्’ से)

• त्रितम्: Trita
• त्रितम्: कर्म
• Type: Proper Noun
• Root: त्रित (प्रातिपदिक; देव/ऋषि-नाम)

• नशन्त: they reach/attain
• नशन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु; ‘प्राप्/नाश्’—RV में ‘attain/reach’)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• शिषन्त: they instruct/urge
• शिषन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शास्/शिष् (धातु; ‘शिक्ष्/अनुशास्’—‘instruct/impel’)

• इष्टये: for the sacrifice/desired offering
• इष्टये: सम्प्रदान (for the offering/sacrifice)
• Type: Noun
• Root: इष्टि (प्रातिपदिक; ‘यज्ञ/पूजा/अभिलाषित’)