Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

कुम्भकर्णदर्शनम्

The Appearance of Kumbhakarna and the Account of His Might

कुम्भकर्णप्रहारार्तोविजज्वाल स वासवः ।ततोविषेदुस्सहसादेवाब्रह्मर्षिदानवाः ।।6.61.18।।प्रजाभिस्सहशक्रश्चययौस्थानंस्वयम्भुवः ।

kumbhakarṇaprahārārto vijajvāla sa vāsavaḥ |

tato viṣedus sahasā devā brahmarṣidānavāḥ ||6.61.18||

prajābhiḥ saha śakraś ca yayau sthānaṃ svayambhuvaḥ |

Vom Schlag Kumbhakarṇas getroffen und von Schmerz gepeinigt, loderte Vāsava (Indra) in Qual auf. Da verfielen die Devas, die Brahmarṣis und die Dānavas plötzlich in Verzagtheit; und Śakra zog, mit den Wesen, zur Wohnstatt Svayambhūs (Brahmās).

कुम्भकर्णप्रहारार्तःdistressed by Kumbhakarna’s blow
कुम्भकर्णप्रहारार्तः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootकुम्भकर्ण-प्रहार-आर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of वासवः; समास: कुम्भकर्णस्य प्रहारः (षष्ठी-तत्पुरुष) + तेन आर्तः (तृतीया-तत्पुरुष)
विजज्वालblazed/was inflamed
विजज्वाल:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootवि+ज्वल् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
वासवःVasava (Indra)
वासवः:
कर्ता (Subject apposition)
TypeNoun
Rootवासव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Discourse sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
विषेदुःbecame despondent
विषेदुः:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootवि+सद् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण (Manner)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्ता (Subject of विषेदुः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ब्रह्मर्षिदानवाःBrahmarishis and Danavas
ब्रह्मर्षिदानवाः:
कर्ता (Co-subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मर्षि-दनव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्व: ब्रह्मर्षयः च दानवाः च
प्रजाभिःwith the beings/subjects
प्रजाभिः:
सहकारक (Association)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (instrumental/सह), बहुवचन
सहtogether with
सह:
सहकारक (Association marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय (preposition-like particle)
शक्रःShakra (Indra)
शक्रः:
कर्ता (Subject of ययौ)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
ययौwent
ययौ:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
स्थानम्to the abode/place
स्थानम्:
कर्म (Goal as object)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (accusative/कर्म), एकवचन
स्वयम्भुवःof the Self-born (Brahma)
स्वयम्भुवः:
सम्बन्ध (Possessor—whose abode)
TypeNoun
Rootस्वयम्भू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive/सम्बन्ध), एकवचन

"They reported to Brahma about Kumbhakarna's ruthless deeds, devouring created beings, insulting, harsh and also destroying the abodes of sages violently and abducting others' wives."

K
Kumbhakarṇa
V
Vāsava (Indra)
D
Devas
D
Dānavas
S
Svayambhū (Brahmā)

FAQs

When power fails, Dharma advises turning to higher wisdom and truth (satya) rather than despair—seeking guidance from the rightful source of order (Brahmā).

After Indra is struck, the celestial beings lose heart and approach Brahmā for counsel and remedy.

The virtue is accountability and seeking right counsel—acknowledging limits and appealing to higher authority for the welfare of all.