Previous Verse
Next Verse

Shloka 68

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

तोमारतिवाक्येनकोधस्तस्यतदाऽज्वलत् ।।6.59.67।।संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम् ।पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान् ।।6.59.68।।

to māruti-vākyena krodhas tasya tadā 'jvalat ||6.59.67|| saṃrakta-nayano yatnān muṣṭim udyamya dakṣiṇam | pātayāmāsa vegena vānaro 'rasi vīryavān ||6.59.68||

Von Mārutis Worten getroffen, loderte sein Zorn sogleich auf. Mit geröteten Augen hob der Tapfere mühsam die rechte Faust und ließ sie mit großer Schnelligkeit auf die Brust des Vānara niederfahren.

हनूमान्Hanuman
हनूमान्:
कर्ता
TypeNoun
Rootहनूमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वक्षसिon the chest
वक्षसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
व्यूढे(when) the chest was struck/pressed
व्यूढे:
अधिकरणविशेषण
TypeAdjective
Rootव्यूढ (प्रातिपदिक; व्यूह्/वह् धातु से PPP)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘वक्षसि’ का विशेषण; अर्थः ‘प्रहारिते/आहत-स्थिते’ (in the struck/pressed state)
सञ्चचालreeled
सञ्चचाल:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम् + चल् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
हतःstruck, wounded
हतः:
कर्तृविशेषण
TypeVerb
Rootहन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: again)
विह्वलम्distressed, shaken
विह्वलम्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootविह्वल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘हनूमन्तम्’ का विशेषण
तुbut
तु:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकालक्रिया
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
हनूमन्तम्Hanuman
हनूमन्तम्:
कर्म (object of ‘दृष्ट्वा’)
TypeNoun
Rootहनूमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
महाबलम्very strong
महाबलम्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘हनूमन्तम्’ का विशेषण
रथेनwith a chariot
रथेन:
करण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण
अतिरथःthe great chariot-warrior
अतिरथः:
कर्ता
TypeNoun
Rootअतिरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootशीघ्रम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
नीलम्Neela
नीलम्:
कर्म (goal-object with ‘प्रति’)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/सम्प्रदान (directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश अव्यय (preposition-like: towards)
समभ्यगात्went/approached
समभ्यगात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम् + अभि + गम् (धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Consequent to Maruti speaking like that, Ravana's eyes turned red, burning with anger. The powerful Ravana lifted his right fist instantly and brought it down on his powerful enemy.

R
Rāvaṇa
H
Hanumān (Māruti/Vānara)

FAQs

Anger (krodha) is shown as a catalyst for violence and loss of discernment. The Ramayana repeatedly treats uncontrolled anger as a doorway to adharma and self-destruction.

Provoked by Hanumān’s taunt, Rāvaṇa becomes enraged and punches Hanumān in the chest with his right fist.

Negatively, the vice of krodha is emphasized in Rāvaṇa; as a foil, it prepares the reader to value restraint and measured action as dharmic strength.