Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

तोमारतिवाक्येनकोधस्तस्यतदाऽज्वलत् ।।6.59.67।।संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम् ।पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान् ।।6.59.68।।

to māruti-vākyena krodhas tasya tadā 'jvalat ||6.59.67|| saṃrakta-nayano yatnān muṣṭim udyamya dakṣiṇam | pātayāmāsa vegena vānaro 'rasi vīryavān ||6.59.68||

Von Mārutis Worten getroffen, loderte sein Zorn sogleich auf. Mit geröteten Augen hob der Tapfere mühsam die rechte Faust und ließ sie mit großer Schnelligkeit auf die Brust des Vānara niederfahren.

तोthen
तो:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; छान्दस/पाठभेदरूपेण ‘ततः’ (then)
मारुतिवाक्येनbecause of Maruti's words
मारुतिवाक्येन:
हेतु (cause)
TypeNoun
Rootमारुति + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (māruteḥ vākyam); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; हेतौ (cause)
क्रोधःanger
क्रोधः:
कर्ता
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him (Ravana)
तस्य:
सम्बन्ध (possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
अज्वलत्blazed
अज्वलत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
संरक्तनयनःwith reddened eyes
संरक्तनयनः:
कर्तृविशेषण (qualifier of agent)
TypeAdjective
Rootसंरक्त + नयन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (yasya nayanāni saṃraktāni); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रावणस्य विशेषण
यत्नात्with effort
यत्नात्:
हेतु/क्रियाविशेषण (cause/adverbial)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; हेतौ/अपादाने (from effort; ‘with effort’)
मुष्टिम्fist
मुष्टिम्:
कर्म (object of ‘उद्यम्य’)
TypeNoun
Rootमुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उद्यम्यhaving lifted
उद्यम्य:
पूर्वकालक्रिया
TypeVerb
Rootउद् + यम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (absolutive in -ya); ‘having raised’
दक्षिणम्right (hand)
दक्षिणम्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘मुष्टिम्’ का विशेषण
पातयामासbrought down, struck down
पातयामास:
क्रिया
TypeVerb
Rootपत् (धातु) णिच् (causative)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिजन्त (causative): ‘caused to fall/bring down’
वेगेनwith speed
वेगेन:
करण/क्रियाविशेषण (manner)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/रीतौ
वानरःthe Vanara (Hanuman)
वानरः:
कर्ता
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उरसिon the chest
उरसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
वीर्यवान्powerful
वीर्यवान्:
कर्तृविशेषण
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वानरः’ का विशेषण

Consequent to Maruti speaking like that, Ravana's eyes turned red, burning with anger. The powerful Ravana lifted his right fist instantly and brought it down on his powerful enemy.

R
Rāvaṇa
H
Hanumān (Māruti/Vānara)

FAQs

Anger (krodha) is shown as a catalyst for violence and loss of discernment. The Ramayana repeatedly treats uncontrolled anger as a doorway to adharma and self-destruction.

Provoked by Hanumān’s taunt, Rāvaṇa becomes enraged and punches Hanumān in the chest with his right fist.

Negatively, the vice of krodha is emphasized in Rāvaṇa; as a foil, it prepares the reader to value restraint and measured action as dharmic strength.