Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

यश्चैषनानाविधघोररूपैर्व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगाश्ववक्त्रै: ।भूतैर्वृतोभातिविवृत्तनेत्स्रैसोऽसौसुराणामपिदर्पहन्ता ।।6.59.23।।त्रैतदिन्दुप्रतिमंविभातिछत्रंसितंसूक्ष्मशलाकमग्य्रम् ।अत्रैषरक्षोधिपतिर्महात्माभूतैर्वृतोरुद्रइवावभाति ।।6.59.24।।

trai tad indu-pratimaṃ vibhāti chatraṃ sitaṃ sūkṣma-śalākam agryam |

atraiṣa rakṣo-dhipatir mahātmā bhūtair vṛto rudra ivāvabhāti ||6.59.24||

Über ihm erstrahlt ein erhabener weißer Königsschirm, mondgleich, mit feinen Rippen. Hier steht der großherzige Herr der Rākṣasas, von Bhūtas umgeben, flammend wie Rudra inmitten seiner Gefolgschaft.

त्रै-तत्this triad (these three)
त्रै-तत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समासः: त्रयाणां तत् (those three/that triad); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचन/द्वितीया-एकवचन (contextually object of vibhāti: ‘this triad shines’)
इन्दु-प्रतिमम्like the moon
इन्दु-प्रतिमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइन्दु (प्रातिपदिक) + प्रतिम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः: इन्दोः प्रतिमा इव (moon-like); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन
विभातिshines
विभाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√भा (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचन
छत्रम्umbrella/canopy
छत्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootchatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचन/द्वितीया-एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
सितम्white
सितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
सूक्ष्म-शलाकम्with slender ribs/spokes
सूक्ष्म-शलाकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक) + शलाका (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः/कर्मधारयः: सूक्ष्मा शलाका यस्य/यत्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
अग्र्यम्excellent
अग्र्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootagrya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; अर्थः: excellent, foremost
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place): here
एषthis (one)
एष:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
रक्षः-अधिपतिःlord of the rākṣasas
रक्षः-अधिपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः: रक्षसाम् अधिपतिः; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
महात्माgreat-souled
महात्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
भूतैःwith spirits
भूतैः:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-बहुवचन
वृतःsurrounded
वृतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√वृ (धातु) → वृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन
इवlike
इव:
Upama-sambandha (उपमा-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (particle of comparison)
अवभातिshines forth
अवभाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-√भा (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचन

"One who is surrounded by several hideous forms, like heads of tigers, camels, Lordly elephants and horses, rolling eyes, just as Rudra by his attendants, who is surrounded by Rakshasas and is humbled by the pride of even Devatas, over him shines the white canopy resembling the moon with slender ribs is the king of Rakshasas."

R
Rāvaṇa
R
Rudra (Śiva)
B
Bhūtas

FAQs

External insignia of sovereignty (like the royal canopy) are ethically neutral; Dharma asks for inner righteousness. The verse implicitly contrasts outward majesty with inward adharma.

Vibhīṣaṇa continues identifying Rāvaṇa and describing his royal emblems and terrifying retinue to help Rāma locate him in the battlefield.

Vibhīṣaṇa’s loyalty to dharma: he uses his knowledge of Laṅkā and Rāvaṇa to aid the righteous cause, despite former kinship ties.