HomeRamayanaYuddha KandaSarga 59Shloka 121
Previous Verse
Next Verse

Shloka 121

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

आश्वस्तश्चनिशल्यश्चलक्ष्मणश्शत्रुसूदनः ।।6.59.121।।विष्णोर्भागममीमांस्यमात्मानंप्रत्यनुस्मरन् ।

āśvastaś ca niśalyaś ca lakṣmaṇaḥ śatrusūdanaḥ |

viṣṇor bhāgam amīmāṃsyam ātmānaṃ pratyanusmaran ||6.59.121||

Lakṣmaṇa, der Feindbezwinger—beruhigt und von den eingedrungenen Pfeilen befreit—besann sich in sich selbst erneut auf seinen unermeßlichen Anteil an Viṣṇu.

आश्वस्तःreassured/relieved
आश्वस्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootā+śvas (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् of ‘लक्ष्मणः’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
निशल्यःfree of barbs/wounds
निशल्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootniḥ+śalya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् of ‘लक्ष्मणः’; ‘without darts/foreign bodies’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
लक्ष्मणःLakṣmaṇa
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
शत्रुसूदनःslayer of foes
शत्रुसूदनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśatru+sūdana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् of ‘लक्ष्मणः’
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्
भागम्portion/share
भागम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
अमीमांस्यम्immeasurable/inscrutable
अमीमांस्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roota+mīmāṃsya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् of ‘भागम्’
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
प्रत्यनुस्मरन्remembering again/reflecting
प्रत्यनुस्मरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootprati+anu+smṛ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘remembering/reflecting’

Lakshmana who could destroy foes, recovering from unconsciousness, relieved of wounds again remembered himself to be part of Vishnu of immeasurable power.

L
Lakṣmaṇa
V
Viṣṇu

FAQs

Dharma is strengthened by self-knowledge and remembrance of higher purpose: recalling one’s divine duty restores courage and clarity.

Lakṣmaṇa regains composure after being wounded and remembers his divine connection, preparing to continue the battle.

Inner steadiness and spiritual recollection—returning to duty through remembrance rather than despair.