Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

प्रहस्तवधः

The Slaying of Prahasta

उल्लिखन्तौसुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम् ।सिंहशार्दूलसदृशौसिंहशार्दूलचेष्टितौ ।।।।विक्रान्तविजयौवीरौसमरेष्न्विवर्तिनौ ।काङ्क्षमाणौयशःप्राप्तुंवृत्रवासवयोस्सह ।।।।

ullikhantau sutīkṣṇābhir daṃṣṭrābhir itaretaram |

siṃhaśārdūlasadṛśau siṃhaśārdūlaceṣṭitau || 6.58.48 ||

vikrāntavijayau vīrau samareṣv anivartinau |

kāṅkṣamāṇau yaśaḥ prāptuṃ vṛtravāsavayoḥ saha || 6.58.49 ||

Sich gegenseitig mit messerscharfen Fängen zerfleischend, bewegten sie sich wie ein Löwe und ein Tiger. Beide waren Helden bewährter Siege, die im Kampf niemals zurückwichen und nach Ruhm strebten wie Vṛtra und Vāsava.

उल्लिखन्तौtearing/scratching
उल्लिखन्तौ:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootउद्-लिख् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्तः (Present Active Participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम् (of the two warriors)
सुतीक्ष्णाभिःvery sharp
सुतीक्ष्णाभिः:
करण-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसु-तीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्; विशेषणम् (of दंष्ट्राभिः)
दंष्ट्राभिःwith (their) fangs/teeth
दंष्ट्राभिः:
करणम्
TypeNoun
Rootदंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्
इतरेतरम्each other
इतरेतरम्:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootइतरेतर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; परस्परवाचक (reciprocal adverb)
सिंहशार्दूलसदृशौlike a lion and a tiger
सिंहशार्दूलसदृशौ:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसिंह (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक) + सदृश (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वपूर्वपदसमासः (siṃha-śārdūla) + कर्मधारय (sadṛśa), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्
सिंहशार्दूलचेष्टितौacting like lion and tiger
सिंहशार्दूलचेष्टितौ:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसिंह (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक) + चेष्टित (कृदन्त from √चेष्ट्)
Formद्वन्द्वपूर्वपदसमासः (siṃha-śārdūla) + तत्पुरुष/कर्मधारय (ceṣṭita), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्
विक्रान्तविजयौvaliant and victorious
विक्रान्तविजयौ:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootविक्रान्त (कृदन्त from वि-√क्रम्) + विजय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (vikrāntaś ca vijayaś ca), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्
वीरौtwo heroes
वीरौ:
कर्ता
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्
समरेषुin battles
समरेषु:
अधिकरणम्
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, बहुवचनम्
अनिवर्तिनौnot turning back
अनिवर्तिनौ:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअ-नि-√वृत् (धातु) + इनि (प्रातिपदिक-निर्माण)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्; नञ्-पूर्वकः (non-retreating)
काङ्क्षमाणौdesiring
काङ्क्षमाणौ:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootकाङ्क्ष् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्तः (Present Middle Participle/शानच्), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्
यशःfame
यशः:
कर्म
TypeNoun
Rootयशस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
प्राप्तुम्to obtain
प्राप्तुम्:
प्रयोजनम्
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) + तुमुन्
Formतुमुनन्तः (Infinitive), अव्ययवत्; प्रयोजनार्थकः
वृत्रवासवयोःof Vritra and Vasava (Indra)
वृत्रवासवयोः:
सम्बन्ध (Genitive comparison/allusion)
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक) + वासव (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमासः (vṛtra-vāsava), पुंलिङ्गः, षष्ठी, द्विवचनम्
सहtogether/like
सह:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्ययम्; सहार्थक (with/together; here: in comparison)

Tearing up each other with exceedingly sharp teeth they were behaving like a lion and tiger. They had won many wars and never turned back in war. They were heroes like Vrta and Indra desiring to conquer and attain fame.

N
Nīla
P
Prahastha
V
Vṛtra
V
Vāsava (Indra)

FAQs

The verse highlights the human drive for fame (yaśas) in war; the dharmic lesson is that valor becomes truly worthy only when fame is sought as a byproduct of righteous duty, not as the primary aim.

The duel reaches savage intensity; the combatants are compared to predatory beasts and to the mythic clash of Vṛtra and Indra.

Unyielding bravery (anivartitva) and battle-prowess in both Nīla and Prahastha.