Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

वानर-ऋक्ष-सेना-प्रशंसा

Cataloguing the Vanara and Bear Forces

एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान् ।।।।जयार्थीनित्यमादित्यमुपतिष्ठतिबुद्धिमान् ।नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजन् शतबलीतियः ।।।।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।

eṣa caiṣām adhipatir madhye tiṣṭhati vīryavān |

jayārthī nityam ādityam upatiṣṭhati buddhimān ||6.27.43||

nāmnā pṛthivyāṃ vikhyāto rājan śatabalīti yaḥ |

eṣa evāśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum ||6.27.44||

Dies ist ihr kraftvoller Anführer, der in ihrer Mitte steht. Auf Sieg bedacht, verehrt der weise Held stets Āditya, die Sonne. Auf Erden bekannt unter dem Namen Śatabali, o König, verkündet er, Laṅkā mit seinem eigenen Heer zu zermalmen.

एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम-शब्दः (pronoun)
and
:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एषाम्of these
एषाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘of these’
अधिपतिःleader, chief
अधिपतिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-अर्थे अव्यय (locative adverb: ‘in the middle’)
तिष्ठतिstands
तिष्ठति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive: ‘having valor’)
जय-अर्थीseeking victory
जय-अर्थी:
कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootजय + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (जयस्य अर्थी = desirous of victory)
नित्यम्always
नित्यम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formकाल-अव्यय (adverb of time)
आदित्यम्the Sun
आदित्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
उपतिष्ठतिworships, attends
उपतिष्ठति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootउप + √स्था (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थः ‘सेवते/पूजयति’ (worships/attends)
बुद्धिमान्wise
बुद्धिमान्:
कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootबुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)
नाम्नाby name
नाम्ना:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; ‘by name’
पृथिव्याम्on earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
विख्यातःrenowned
विख्यातः:
कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootवि + √ख्या (धातु), क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्तान्त-भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle): ‘renowned’
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
शतबलीŚatabali
शतबली:
समनाधिकरण (Apposition to ‘एषः’)
TypeNoun
Rootशतबली (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/नामनिर्देश-अव्यय (quotative particle)
यःwho
यः:
कर्ता (Karta; relative clause subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक-प्रत्यय (relative pronoun)
एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed, alone
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
आशंसतेintends, hopes
आशंसते:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootआ + √शंस् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; अर्थः ‘इच्छति/प्रत्याशते’ (intends/hopes)
लङ्काम्Lanka
लङ्काम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलङ्का (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वेनwith his own
स्वेन:
करण (Karaṇa)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; स्व-शब्दः (reflexive/possessive)
अनीकेनwith (his) army
अनीकेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअनीक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘troop/army’
मर्दितुम्to crush, to demolish
मर्दितुम्:
प्रयोजन (Purpose/Infinitival complement)
TypeVerb
Root√मृद्/मर्द् (धातु), तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-अन्त (infinitive): ‘to crush/demolish’

"O king! He who is known as Satabali, is a famous one on the earth, is a valiant hero, a leader. He stands in the middle aspiring for victory ever worshipping Sun. He alone with his army is intending to demolish Lanka."

Ś
Śatabali
Ā
Āditya (Sun)
L
Laṅkā

FAQs

Satya in counsel and dharma in leadership: naming the commander and his intent is ethical responsibility—truth that can prevent needless ruin if the listener chooses the righteous path.

A prominent vānaras commander, Śatabali, is identified; his discipline (Sun-worship) and his resolve to destroy Laṅkā are highlighted as the threat becomes imminent.

Discipline and devotion (regular worship), joined to strategic leadership and determination.