Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

सागरप्रशमनम् / The Pacification of the Ocean and the Building of Nala’s Bridge

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।6.22.39।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।6.22.40।।

vikhyātaṃ triṣu lokeṣu madhukāntāram eva tat |

mokṣayitvā tataḥ kukṣiṃ rāmo daśarathātmajaḥ |

varaṃ tasmai dadau vidvān marave 'maravikramaḥ ||

Jenes Gebiet, Madhukāntāra genannt, war in den drei Welten berühmt. Dann gewährte der gelehrte Rāma, Daśarathas Sohn, von göttergleicher Tapferkeit, nachdem er die Erdvertiefungen befreit und geleert hatte, Maru einen Segen.

मोक्षयित्वाhaving released / having freed
मोक्षयित्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्; adverbial modifier of main action)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) + णिच् (causative) -> मोक्षय् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), परस्मैपदी-प्रयोगार्थः; धातु: मुच् (to release) णिच्-प्रत्ययेन (causative: to cause to release)
ततःthen, thereafter
ततः:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्; time circumstance)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), काल/क्रमवाचक (temporal/sequential adverb)
कुक्षिम्the cavity / hollow (of the land)
कुक्षिम्:
Karma (कर्म; object)
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता; subject/agent)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
दशरथात्मजःson of Dasharatha
दशरथात्मजः:
Karta (कर्ता; apposition to subject)
TypeNoun
Rootदशरथ (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: दशरथस्य आत्मजः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
वरम्a boon
वरम्:
Karma (कर्म; object)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradāna (सम्प्रदान; recipient)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), पुंलिङ्ग (contextual), चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
ददौgave
ददौ:
Kriyā (क्रिया; main verb)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
विद्वान्learned, wise
विद्वान्:
Karta (कर्ता; qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) रामस्य
मरवेto the desert (Maru region)
मरवे:
Sampradāna (सम्प्रदान; recipient)
TypeNoun
Rootमरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
अमरविक्रमःhaving god-like valor
अमरविक्रमः:
Karta (कर्ता; qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअमर (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष/उपमान-भाव: अमराणामिव विक्रमः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) रामस्य

Marukantaram is famous in the three worlds. Dasaratha's Rama, who is learned and has the valour of gods made the cavities dry and gave a boon.

M
Madhukāntāra
R
Rāma
D
Daśaratha
M
Maru
T
Three worlds (trailokya)

FAQs

Dharma is stewardship: after correcting a harmful condition, the righteous hero ensures flourishing by granting a boon—restoration plus uplift.

This verse repeats/summarizes the fame of the region and Rāma’s act of drying the hollows and blessing Maru.

Compassionate strength: power used to stabilize and then to bless.